Πέμπτη, 27 Ιουνίου 2013

3313 - Ο Μητροπολίτης Ταμασού προέστη των ιερών Ακολουθιών στην πανήγυρη της Σύναξης της Υπεραγίας Θεοτόκου «Άξιόν Εστι».



Ο Πανιερώτατος Μητροπολίτης Ταμασού και Ορεινής κ. Ησαΐας, μετά από πρόσκληση της Ιεράς Επιστασίας, επισκέφθηκε το Άγιο Όρος, με σκοπό να προστεί των ιερών Ακολουθιών για την πανήγυρη της Σύναξης της Υπεραγίας Θεοτόκου «Άξιόν Εστι».  
Ο Πανιερώτατος, συνοδευόμενος από Κληρικούς της Μητροπόλεώς του, τον έντιμο Έπαρχο Λευκωσίας κ. Αργύρη Παπαναστασίου και άλλους συνεργάτες της Μητροπόλεως, έφτασε στο Άγιο Όρος αργά το απόγευμα του Σαββάτου, με πρώτο σταθμό την Ιερά Μονή Ιβήρων και προέστη της Αγρυπνίας για την εορτή της Πεντηκοστής.
Την επομένη, Κυριακή απόγευμα, μετέβη στις Καρυές, όπου του έγινε υποδοχή από τον Πρωτεπιστάτη και τους Επιστάτες στο κτήριο της Ιεράς Κοινότητος.
Το βράδυ της Κυριακής, ο Πανιερώτατος προέστη της μεγάλης Αγρυπνίας για την εορτή του Αγίου Πνεύματος και της Σύναξης της Υπεραγίας Θεοτόκου.
Στην ολονύκτια Αγρυπνία συμμετείχαν Πατέρες και από τις 20 Ιερές Μονές του Άθω. Με την ολοκλήρωση της Ακολουθίας, παρετέθη τράπεζα, στην οποία μίλησε ο Άγιος Ταμασού για το νόημα της εορτής του Αγίου Πνεύματος, αλλά και για την τιμή προς το πρόσωπο της Παναγίας.
Ως ενθύμιο για την εκεί επίσκεψη, ο Πανιερώτατος πρόσφερε στην Ιερά Επιστασία το εικόνισμα των Αγίων Ηρακλειδίου και Μνάσωνος και δέχτηκε από μέρους του Πρωτεπιστάτη το αντίγραφο του εικονίσματος της Παναγίας «Άξιόν Εστι».
Το προσκύνημα στο Αγιώνυμον Όρος ολοκληρώθηκε με επίσκεψη στην Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, όπου ο Μητροπολίτης Ταμασού τέλεσε τη Θεία Λειτουργία στο Καθολικό της Μονής την Τρίτη το πρωί.  

Περισσότερες φωτογραφίες: http://www.romfea.gr


3312 - Εκδήλωση στην Έδεσσα για τον Γέροντα Παΐσιο




Επί 11 χρόνια κοντά του ο Ιερομόναχος Δαβίδ αφηγείται ζωντανά περιστατικά
Συγκινητική η παρουσία του κόσμου
Γράφει ο Γιώργος Σωμαράκης
Προ εκπλήξεως πιάστηκαν οι υπεύθυνοι της Ενωμένης Ρωμηοσύνης, με τον κόσμο να έχει κατακλύσει την αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου της Ιεράς Μητροπόλεως, παρότι η αφόρητη ζέστη δημιούργησε ένα αφιλόξενο περιβάλλον. Ασφυκτικά γεμάτο, όρθιοι στους διαδρόμους και στις πόρτες οι πολίτες της Έδεσσας και όχι μόνο –είχε κόσμο από Σκύδρα, Αριδαία αλλά και από  τα γύρω χωριά- περίμεναν υπομονετικά να ακούσουν λόγια για τον γέροντα Παΐσιο αλλά και να παρακολουθήσουν το video που είχε ετοιμάσει το σωματείο και διέμεινε εντελώς δωρεάν σε cd σε όλον τον κόσμο στο τέλος της εκδήλωσης. Βέβαια αν και το οπτικοακουστικό αυτό υλικό είναι διάρκειας περίπου μιας ώρας λόγο του πολύ κόσμου παρουσιάστηκαν επιλεκτικά κάποια αποσπάσματα.
Στην μνήμη του λαού μας ως Άγιος
Κατά την έναρξη της εκδήλωσης και με την παρουσία του Σεβασμιότατου Μητροπολίτη Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας, κ.κ. Ιωήλ έγινε το καλωσόρισμα από εκπρόσωπο του σωματείου και μεταξύ άλλων ειπώθηκε: «…Εκ μέρους της Ενωμένης Ρωμηοσύνης σας καλωσορίζω στην σημερινή μας μικρή εκδήλωση αφιέρωμα στην μνήμη του γέροντος Παϊσίου, του Αγιορείτου, ενός ασκητή που έχει καταγραφεί στην μνήμη μας και στην μνήμη του λαού μας ως Άγιος. Η Ενωμένη Ρωμηοσύνη είχε την χαρά και την ευλογία να γράψει πριν από λίγα χρόνια έναν οπτικοακουστικό δίσκο με τον βίο του γέροντος Παϊσίου. Απόσπασμα αυτού του δίσκου θα παρακολουθήσουμε σήμερα και κατά την έξοδό σας θα πάρετε δωρεάν. Πριν από αυτό όμως θα έχουμε την ευλογία να ακούσουμε λόγο ωφέλιμο, από το περιβόλι της Παναγίας, από τον Ιερομόναχο πατέρα Δαβίδ, από το Ιερόν Κελίον των Αρχαγγέλων του Αγίου Όρους. Θα ήθελα όμως πρώτα να καλέσω στο βήμα τον Σεβασμιώτατο Ποιμενάρχη μας, Πατέρα Ιωήλ, για έναν χαιρετισμό και να ευλογήσει την εκδήλωσή μας».

Με τα δυο μου χέρια την ευλογώ
«Χαίρομαι ιδιαίτερα γι’ αυτή την εκδήλωση που γίνεται στην αίθουσα της Μητροπόλεως όπου συχνά πυκνά ακούγονται Πνευματικοί Λόγοι», είπε ο Σεβασμιώτατος, ο οποίος επίσης χάρηκε που η Ενωμένη Ρωμηοσύνη, παρ’ όλο που η έδρα της είναι στην Θεσσαλονίκη, έχει τόσες δραστηριότητες και στην έδεσσα. Μίλησε ακόμη για τον  Αγιορείτη Δαβίδ, ο οποίος είναι ένας εκλεκτός κληρικός και είναι ευτυχής που ανήκει στο δυναμικό της Μητροπόλεως. Ο Μητροπολίτης  Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας, κ.κ. Ιωήλ, έχει γνωρίσει τον πατέρα Παΐσιο και είχε και καλές εμπειρίες  και αυτός είναι ένας ακόμη λόγος που χαίρεται ιδιαίτερα γι’ αυτήν την εκδήλωση και όπως τόνισε: «με τα δυο μου χέρια την ευλογώ κι εύχομαι το σωματείο της Ενωμένης Ρωμηοσύνης να αυξάνει και να πληθύνει και να κάνει πάντα τέτοιες καλές εκδηλώσεις για την υποδομή των ανθρώπων».

Οι εμπειρίες του Ιερομόναχου Δαβιδ
Αφού ευχαρίστησε τον Μητροπολίτη και την Ενωμένη Ρωμηοσύνη ο Ιερομόναχος πατέρας Δαβίδ προχώρησε στην αφήγηση δικών του εμπειριών από την συχνή επαφή του με τον γέροντα Παΐσιο. 
 «Βλέπουμε μέσα στην Αγία Γραφή ότι όλοι σχεδόν οι Προφήτες ήταν συνυφασμένοι με την ζωή και την ιστορία της θλίψης και τις χαρές του Έθνους του Ισραήλ. Προφήτεψαν τις καταστροφές που θα έρχονταν, λόγο της αποστασίας τους από τον ζώντα Θεό. Προφήτεψαν την Παλιγγενεσία του  Έθνους τους. Πολλοί Προφήτες έζησαν αυτές τις καταστροφές, ζυμώθηκαν με αυτόν τον ανυπότακτο λαό και ταλαιπωρήθηκαν μαζί του. Δεν ήσαν αδιάφοροι αντιεισαγγελείς αυτών των τιμωριών. Αυτή είναι η ζωή του κάθε Προφήτη. Το Προφητικό κάλεσμα μέσα από την εκκλησία ποτέ δεν έπαψε να υπάρχει….
Όμως το προφητικό κάλεσμα έχει μεγαλύτερη ευρύτητα και αφορά όλη τη ζωή του λαού. Με αυτήν την διάσταση δεν έπαψε ποτέ να υπάρχει. Είναι από τα υψηλά χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος. Η μορφή του Κοσμά του Αιτωλού ήταν καταλυτική για την ιστορία του έθνους μας. Είναι ο Προφήτης της Ρωμηοσύνης που με το μαρτυρικό του αίμα ζωοποίησε τις σκλαβωμένες ψυχές των ρωμηών. Τα Προφητικά του λόγια τα κράτησαν μέσα στις ψυχές τους πολλές γενιές ρωμηών. Πολλά πράγματα ακόμη τα αναμένουμε να γίνουν. Μίλησε για το μικρό και μεγάλο Ρωμαίικο. Μίλησε για τον προεδρικό στρατό που θα πορεύεται για την πόλη. Μίλησε για τους φόρους που θα βάλουν στα κοτέτσια και στα παράθυρα των σπιτιών, για την τηλεόραση, για το τηλέφωνο, για την εκδήλωση άλλων γεγονότων που άλλα έγιναν και άλλα αναμένονται να γίνουν.
Λένε οι Άγιοι Πατέρες ότι του Προφήτη τα λόγια μόνο ένας άλλος Προφήτης μπορεί να τα ερμηνεύσει. Αυτό το αισθάνθηκα κι εγώ στο προαύλιο της Παναγούδας όταν ακούγαμε τον Πατέρα Παΐσιο να μας δίνει την ορθή ερμηνεία για τα εξαμίλια που αναφέρει ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός. Από πολλούς πολλά έχουν αναφερθεί για το ποια είναι αυτά τα εξαμίλια. Αλλά ο νέος Προφήτης της ρωμηοσύνης, ο μακαριστός γέροντας έδωσε την αληθινή εξήγηση, κάτι το οποίο το ζούμε σήμερα εμφανώς μέσα από τις ταλαιπωρίες του ελληνικού έθνους.
Θυμάμαι που μας ανέφερε τον ενθουσιασμό του για το βιβλίο του υπουργού Ν. Μάρτη περί μακεδονικού θέματος το πόσο σωστά έχει αναπτύξει αυτό το θέμα… γι’ αυτό είχε αναρτήσει στο δωμάτιό του εκεί που υποδεχόταν τον κόσμο την προφητεία του Προφήτου Αργύρου για τους Μακεδόνες.
Τον θυμάμαι να κρατάει το τετράδιο του Αγίου Αρσενίου… Για τα σημεία των καιρών πολλοί έχουν ωφεληθεί αλλά και πολλοί έχουν παρεξηγήσει.
Στην εποχή μας για την ρωμηοσύνη, αυτήν την κοινωνία των εθνών που έχουν ως σύμβολο ενότητας την ορθοδοξία, για το ελληνικό έθνος αλλά και ειδικά για την πορεία της εκκλησίας μίλησε μόνο ο γέροντας Παΐσιος…
Λένε οι Πατέρες ότι τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος όταν δίδονται υπάρχει μια φυσική υποδοχή, δηλαδή μια φυσική κλίση ένα υπόστρωμα του φυσικού χαρίσματος. Για παράδειγμα το κάλεσμα της κυβερνήσεως γίνεται σε ψυχές που είναι ιδιαίτερα ηγεμονικές, το κάλεσμα της Σοφίας σε ψυχές που είναι ιδιαίτερα οξυδερκείς και νοήμονες… εννοείται ότι όλη αυτή η ποικιλία των ψυχών έχει περάσει μέσα από την κάθαρση και τον φωτισμό.
Βλέπουμε για παράδειγμα τον Μέγα Βασίλειο να μην περιορίζει το ενδιαφέρον του μόνο στην Καισάρεια, ενδιαφερόταν για το πώς πορευόταν οικουμενικά η εκκλησία, γι’ αυτό τον ονομάζουμε οικουμενικό Διδάσκαλο.
Ερχόμενοι στην περίπτωση του μακαριστού γέροντα πρέπει να θυμηθούμε ότι από τις πρώτες μέρες που γεννήθηκε έζησε την προσφυγιά. Έχασε την πατρίδα του, πήγε στο στρατό και πολέμησε για τις αξίες της ελληνικής φυλής μέσα στην παραζάλη του εμφυλίου πολέμου.
Πόνεσε για το λαό του Θεού, προσευχήθηκε υπέρ αυτού. Δεν περιορίστηκε στον προσωπικό του αγιασμό γι’ αυτό και ο Χριστός μας τον ανέδειξε νέο Προφήτη της Ρωμηοσύνης, μια συνέχεια του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού. Τα λόγια του παρηγορούν πλήθος ανθρώπων σε πολλά έθνη. Μπορώ να πω ότι η Αγία μορφή του ενώνει όλη την Ορθόδοξη Οικουμένη, μιλάει στην καρδιά όλων των Χριστιανών.
Θυμάμαι μια άλλη φορά που μας μίλαγε για τις δύσκολες ημέρες που θα έρθουν τις οποίες θα ζήσετε εσείς μας έλεγε.
Στο τέλος όλων αυτών ο ΘΕΟΣ θα βοηθήσει την Ελλάδα, μάλιστα θα φτάσουν τα έθνη να λένε μα τόσο πολύ ο Θεός αγαπάει την Ελλάδα και την βοηθάει; Βέβαια αυτή η βοήθεια του Θεού δεν είναι επειδή το αξίζουμε και για την αρετή μας αλλά για τα αίματα που έχυσαν οι πρόγονοί μας και περισσότερο οι ψυχές των Αγίων και της μάνας μας της Παναγίας …
Προσωπικά εύχομαι, ύστερα από το διεθνές ρεζίλι που ζούμε τώρα να ευαισθητοποιηθεί ό Έλληνας χριστιανός και να αποδώσει καρπούς μετανοίας διότι όλοι μας έχουμε ξεφύγει υπέρμετρα. Βλέπω ότι ο βίος και τα λόγια του μακαριστού γέροντα συγκινούν πλήθος καρδιών.
Πολλοί άνθρωποι γνώρισαν μέσα από αυτόν τον Θεό, μεταμορφώθηκε όλη η ζωή τους. Έχω γνωρίσει αρκετές τέτοιες περιπτώσεις.
Η μορφή του γέροντα λέει πολλά από μόνη της ιδιαίτερα τα χαρακτηριστικά του μάτια, με πολύ πόνο για τον λαό του θεού.
Εύχομαι η μορφή του, ο βίος του και τα λόγια του σύγχρονου Αγίου να ενδυναμώσουν πολλές ψυχές προς την μετάνοια και να τις ξεδιψάσουν με την χάρη του Χριστού  που τόσο ξεπήδησε πάνω του.
Ζωντανά περιστατικά τα οποία ζήσαμε τα 11 αυτά χρόνια κοντά του είναι πάρα πολλά και μερικά από αυτά που δεν υπάρχουν στα βιβλία.
Όταν πήγα μικρό παιδί στο Άγιο Όρος στις 3 Ιουνίου του ‘83 ήταν πρώτη φορά που τον συνάντησα. Όταν με είδε με ρώτησε πού πηγαίνω. Του είπα στον γέροντα Παΐσιο. Μου λέει δεν είναι εδώ παιδί μου λείπει. Του λέω γέροντα εσείς είσαστε. Μου απαντάει αμέσως, πήγες στον Άγιό σου στην Θεσσαλονίκη να προσκυνήσεις; Του λέω γέροντα δεν πρόλαβα να πάω και αμέσως μετά μου απαντάει τι κάνει ο φίλος μου ο πάτερ Νικόδημος στην Πάτρα ο πατριώτης σου.
Θυμάμαι πολλές φορές με πολύ έξυπνους τρόπους προσπαθούσε να διορθώσει και εμάς αλλά και τους προσκυνητές που πήγαιναν κοντά του.
Όταν ήθελα να αφήσω το σχολείο ο γέροντας διέβλεψε ότι δεν πρέπει να αφήσω το σχολείο και όταν πήγα να του πω ότι σκέφτομαι αυτό το πράγμα πριν του πω με ρώτησε, ήρθες να με ρωτήσεις ή να μου αναγγείλεις αυτό που έχεις αποφασίσει. Λέω γέροντα θέλω να μου πείτε εσείς τι να κάνω και με ρώτησε έτσι χαριέστατα, η σχολή σας έχει ψυγείο;… έχει απαντάω… κατάψυξη έχει;.. έχει, ΄΄θα πάρεις τις σκέψεις σου αυτές που θες να τελειώσεις την σχολή θα τις βάλεις στην κατάψυξη και αφού τελειώσεις την τρίτη λυκείου τότε θα τις φέρεις να ξεπαγώσουνε και να δούμε τι θα κάνεις΄΄.
Ήρθε ένας επισκέπτης με άσχημες σκέψεις και τον προτρέψαμε να έχει έναν πνευματικό, να εξομολογείται, να μιλάει και άρχισε να μας ειρωνεύεται. Τι χρειάζεται η εξομολόγηση έλεγε. Τον πήγα στον γέροντα. Όταν πήγαμε σκάλιζε τον κήπο του, τον ρωτήσαμε, γέροντα τι κάνετε και απάντησε, εξομολογώ τον κήπο μου, όταν τον εξομολογώ βγάζει πολύ καλά πράγματα και κάνω και εξαγωγές, όταν τον αφήνω αξομολόγητο δεν κάνει προκοπή και ταλαιπωρούμαι…
Ήταν μια παρέα και έβγαλε ο γέροντας να κεράσει ένα λουκούμι, όταν έφτασε στον τελευταίο το λουκούμι το έριξε κάτω, το πάτησε, το λέρωσε και του είπε πάρτο να το φας. Λέει γέροντα είναι λερωμένο δεν μπορώ να το φάω. Αυτό το λουκούμι σου αξίζει έτσι λερωμένο γιατί εσύ γράφεις άσχημα πράγματα και λερώνεις τη νεολαία μας. Μάθαμε ότι ήταν σεναριογράφος και έγραφε άσχημα σενάρια και λέρωνε τη νεολαία μας.
Κάποτε ήρθε μια παρέα από την Αθήνα νομίζοντας ότι θα δουν κάποιον μάγο ή φακίρη. Ο γέροντας κατάλαβε την σκέψη τους και έτσι έξω από το κελί του βρήκαν μια ταμπέλα: «ζωολογικός κήπος κλειστός, η μαϊμού λείπει»
Στις 19 Ιανουαρίου του 1994 ήταν η τελευταία φορά που τον συνάντησα στο μοναστήρι της Σουρωτής. Με συνάντησε στο πλοίο ένα παιδί που είχε καρκίνο και είχε τρεις μήνες ζωής. Τον πήγα στην Σουρωτή. Όταν είδε τον γέροντα άρχισε να κλαίει με λυγμούς και τον αγκάλιασε. Πρώτη φορά συναντιόντουσαν και του είπε: «Γιώργο, παιδί μου, από το ίδιο πράγμα υποφέρω και εγώ, αλλά επειδή εσύ είσαι καλό παιδί, και είσαι φιλότιμο παιδί και αγαπάς και την Παναγία, η Παναγία θα σε κάνει καλά και θα ζήσεις, μην φοβάσαι, έχε πίστη. Είναι παντρεμένος σήμερα με τρία παιδάκια. Ο καρκίνος εξαφανίστηκε. Μας επισκέπτεται στο Άγιον Όρος.
Το πρώτο περιστατικό που είχα ζήσει στο Άγιον Όρος ήταν με ένα παιδάκι αυτιστικό. Όταν πήγε στον γέροντα ο πατέρας του παιδιού τον παρακάλεσε με την προσευχή του να τον βοηθήσουν. Ο γέροντας είπε ότι δεν έχει τίποτα και αστειευόμενος το έσπρωξε κάτω στο χώμα. Όταν σηκώθηκε από κάτω είναι όπως είμαστε όλοι μας. Σήμερα είναι στην Πάτρα παντρεμένος με δύο παιδάκια και δουλεύει στο πανεπιστήμιο.
Ένας άρρωστος με ελεφαντίαση. Ήταν δύσκολα να πάει στον γέροντα όμως είπε ότι ήταν ανάγκη.  Όταν τον είδε ο γέροντας έκανε χιούμορ… βρε παιδί μου του είπε είσαι σαν κινητό κρεοπωλείο. Κάθε φορά τον ακουμπούσε στο σημείο που είχε το πρόβλημα. Όταν τον είδαμε ξανά θεωρήσαμε ότι ήταν άλλος επισκέπτης. Ήρθε φυσιολογικός άνθρωπος.
Κάποτε συνάντησα έναν ταξιτζή. Είχε την δική του εμπειρία… προσπαθούσαν χρόνια να κάνουν παιδιά. Πήγε η γυναίκα του στην Σουρωτή, είχε πολύ κόσμο και περίμενε στην σειρά της και όταν τον είδε έκανε τα παράπονά της που δεν μπορούσανε να κάνουνε παιδιά. Θέλεις να κάνεις παιδί, την ρώτησε; Κάνε κάνα δυο τώρα και βλέπουμε. Μετά από μερικές μέρες διεγνώσθη ότι ήταν έγκυος και με δίδυμα.
Έλεγε σε πολλούς ανθρώπους το όνομά τους και δεν μας έκανε εντύπωση πλέον.
Σε κάποιον κληρικό τον καλωσόρισε ο γέροντας και του είπε καλώς τον Φίλλιπο. Λέει πάτερ Κώστα με λένε. Εγώ θέλω να σε λέω Φίλλιπο, πειράζει; Όχι γέροντα άλλα Κώστα με βαπτίσανε. Μετά από λίγα χρόνια έγινε κληρικός και στην χειροτονία τον ονόμασαν Φίλλιπο….
Την ευχή του να έχουμε.

Εφημ. «Πέλλα news», Σκύδρα.

3311 – «Χώρος Τεκμηρίωσης και Προβολής του έργου του ΚΕΔΑΚ» από χθες στη Θεσσαλονίκη



Εγκαινιάστηκε από τον υπουργό Μακεδονίας - Θράκης Θεόδωρο Καράογλου, ο χώρος τεκμηρίωσης και προβολής του έργου του Κέντρου Διαφύλαξης Αγιορείτικης Κληρονομιάς, παρουσία του μητροπολίτη Θεσσαλονίκης 'Ανθιμου, αγιορειτών, υπηρεσιακών παραγόντων, κ.α. Το διατηρητέο ακίνητο στη συμβολή των οδών Ζαΐμη και Πραξιτέλους, δίπλα στο παλαιό αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, το οποίο λειτουργεί πλέον ως χώρος τεκμηρίωσης και μόνιμης προβολής του έργου του ΚΕΔΑΚ, αλλά και ως κέντρο έρευνας για φοιτητές, σπουδαστές και ερευνητές που ασχολούνται με την αποκατάσταση και τη συντήρηση και τη δημιουργία νέων υποδομών του Αγίου Όρους, αποτελεί κληροδότημα της οικογένειας Κωνσταντίνου Παπακωνσταντίνου στο ΚΕΔΑΚ.
«Διαφυλάττοντας την αγιορείτικη κληρονομιά και υλοποιώντας προγράμματα προστασίας και ανάδειξης του μνημειακού, κειμηλιακού και φυσικού πλούτου των αγιορείτικων ιερών καθιδρυμάτων το ΚΕΔΑΚ, ως έργο και όραμα του Κωνσταντίνου Καραμανλή παρέχει πολύτιμη και ουσιαστική βοήθεια στο έργο των μοναχών» τόνισε μεταξύ άλλων ο κ. Καράογλου.
Όπως τόνισε ο υπουργός πρόθεση του υπουργείου Μακεδονίας - Θράκης είναι η προχωρήσει η υπογραφή πρωτοκόλλου συνεργασίας του ΚΕΔΑΚ με τα πανεπιστημιακά ιδρύματα της Θεσσαλονίκης, ώστε να υπάρξει μια αμφίδρομη σχέση συνεργασίας με πολλαπλά οφέλη και για τις δύο πλευρές, ένα από τα οποία είναι και η πρακτική άσκηση. Πρόσθεσε, ότι το ΚΕΔΑΚ συνέβαλε στην υλοποίηση περισσότερων των 2500 έργων στην Αθωνική χερσόνησο, μετρά τριάντα ένα χρόνια παρουσίας στα δρώμενα του Αγίου Όρους και στους χώρους του θα φιλοξενείται πολύτιμο αρχειακό υλικό από την πολύχρονη λειτουργία του.

Ο ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΥΜΑΘ ΣΤΑ ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΕΡΓΟΥ ΚΕΔΑΚ
Κυρίες και κύριοι,
Απόψε είναι μια ιδιαίτερη ημέρα στην ιστορία του Κέντρου Διαφύλαξης Αγιορείτικης Κληρονομιάς, καθώς εγκαινιάζουμε το Χώρο Τεκμηρίωσης και Προβολής του:
-πολυποίκιλου
-και πολυσήμαντου
 έργου του.
Μετρώντας 31 χρόνια αδιάλειπτης παρουσίας στα δρώμενα του Αγίου Όρους, το ΚΕΔΑΚ αποτελεί τον αποκλειστικό φορέα του Ελληνικού Κράτους, που στέκεται:
-αρωγός
-και συμπαραστάτης
στις Ιερές Μονές του Αγίου Όρους.
Διαφυλάττοντας την αγιορείτικη κληρονομιά και υλοποιώντας προγράμματα προστασίας και ανάδειξης του:
-μνημειακού,
-κειμηλιακού
-και φυσικού πλούτου των Αγιορείτικων Ιερών καθιδρυμάτων,
το ΚΕΔΑΚ, ως έργο και όραμα του Εθνάρχη Κωνσταντίνου Καραμανλή, παρέχει:
-πολύτιμη
-και ουσιαστική
βοήθεια στο έργο των μοναχών.
Αυτό το έργο παραδίδουμε απόψε στο κοινό της Θεσσαλονίκης.
Το  παραδίδουμε στη διάθεση:
-πολιτών,
-επιστημόνων
-και ερευνητών,
με την ευχή ο Χώρος Τεκμηρίωσης και Προβολής του Έργου του ΚΕΔΑΚ να αποτελέσει ενεργό κομμάτι αυτής της πόλης.
Φιλοδοξία μας είναι το ακίνητο που μας φιλοξενεί και το οποίο δόθηκε ως κληροδότημα της οικογένειας Κωνσταντίνου Παπακωνσταντίνου στο Κέντρο Διαφύλαξης Αγιορείτικης Κληρονομιάς, να λειτουργήσει ως χώρος:
-τεκμηρίωσης
-και μόνιμης προβολής του έργου του ΚΕΔΑΚ, το Δ.Σ. του οποίου έχω τη χαρά και την τιμή να προεδρεύω ως Υπουργός Μακεδονίας και Θράκης.
Διότι η συστηματική αξιοποίηση πτυχών του παραγόμενου έργου στο ¢γιο Όρος, συμβάλλει στη γενικότερη καταξίωση του φορέα:
-τόσο σε επίπεδο κοινωνίας,
-όσο και επιστημονικής
-αλλά και ακαδημαϊκής κοινότητας.
Στους χώρους του θα βρίσκεται αρχειακό υλικό που αποτελεί προϊόν δράσεων και λειτουργίας 30 χρόνων.
Παράλληλα θα λειτουργεί και κέντρο έρευνας για:
-φοιτητές,
-σπουδαστές
-και ερευνητές,
οι οποίοι ασχολούνται με την:
-αποκατάσταση,
-συντήρηση,
-επανάχρηση
-και δημιουργία νέων υποδομών
στο περιβόλι της Παναγιάς. 
Επίσης, θέλοντας να μπολιάσουμε το επιστημονικό ενδιαφέρον για τα μνημεία του Αγίου Όρους με την επιστημονική κοινότητα, πρόθεσή του Υπουργείου Μακεδονίας και Θράκης είναι να προχωρήσουμε στην υπογραφή πρωτοκόλλου συνεργασίας του ΚΕΔΑΚ με τα πανεπιστημιακά ιδρύματα της Θεσσαλονίκης, ώστε να οικοδομήσουμε μια αμφίδρομη σχέση συνεργασίας με πολλαπλά οφέλη και για τις δυο πλευρές, όπως είναι για παράδειγμα η πρακτική άσκηση.
Φίλες και φίλοι,
στόχος του ΚΕΔΑΚ παραμένει η παροχή ενός υψηλού επιπέδου ποιοτικού έργου στην υπηρεσία των μοναχών, με σεβασμό:
-στην παράδοση και στους θεσμούς,
-στην ιστορία του αντικειμένου,
-στην αισθητική και μνημειακή του αξία,
-στη λειτουργική του αναγκαιότητα. 
Στη μακρόχρονη πορεία του το Κέντρο Διαφύλαξης Αγιορείτικης Κληρονομίας συνέβαλε στην υλοποίηση περισσότερων από 2.500 έργων στην Αθωνική Χερσόνησο:
-διασφαλίζοντας την παράδοση της Αγιορείτικης Κληρονομιάς
-και συμβάλλοντας στη διάδοσή της στο μέλλον.
Γιατί το Άγιο Όρος:
-πέρα από την καρδιά της Ορθοδοξίας
-και αναπόσπαστο κομμάτι της ελληνικής επικράτειας,
αποτελεί μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς, όπου η πολιτισμική παράδοση συναντά την πνευματικότητα, η οποία με τη σειρά της αποτελεί το μεγαλείο της πίστης μας.
Κλείνοντας θα ήθελα να ευχαριστήσω όσους εργάστηκαν σκληρά για την αποψινή πολύ όμορφη εκδήλωση, αλλά και όσους μας βοήθησαν σε επίπεδο τεχνικής υποστήριξης.
Αναφέρομαι στα στελέχη του ΚΕΔΑΚ που μόχθησαν για να διαμορφώσουν αυτόν τον πολύ όμορφο χώρο, καθώς και στους αδελφούς Τζιμήκα, αλλά και στον κύριο Βιδάλη για την:
-υλική
-και τεχνική τους βοήθεια.
Με αυτές τις σκέψεις σας καλώ να εγκαινιάσουμε όλοι μαζί τον Χώρο Τεκμηρίωσης και Προβολής του έργου του ΚΕΔΑΚ, με την ευχή να  αποτελέσει πηγή:
-επιστημονικής,
-τεχνικής,
-ιστορικής
-και πολιτισμικής αξίας.

Σας ευχαριστώ.

3310 - Το Άγιον Όρος στην ελληνική ζωγραφική του 20ού αιώνα



Με την είσοδο στον νέο αιώνα μια σειρά γεγονότων πολιτικού και οικονομικού χαρακτήρα συμβαίνουν στην Ελλάδα. Η προηγούμενη περίοδος με πρωταγωνιστή τον Τρικούπη και το μεγαλεπήβολο σχέδιό του για ανάπτυξη είχε σαν αποτέλεσμα την χρεοκοπία του 1893 και την επέμβαση του Διεθνούς Οικονομικού ελέγχου στην χώρα. Παράλληλα σειρά λανθασμένων επιλογών στην εξωτερική πολιτική θα συνδεθούν με τον Μακεδονικό Αγώνα και την εξέγερση της Κρήτης.[1] 
.......Ακολουθεί η ανάληψη της πολιτικής εξουσίας από τον Βενιζέλο μετά το κίνημα στο Γουδί ( 1909) που θα σημάνει νέες εξελίξεις στο πολιτικό – οικονομικό γίγνεσθαι. Στην ήδη αστικοποίηση του πληθυσμού θα προστεθούν οι προσπάθειες εκσυγχρονισμού και εκβιομηχάνισης.[2] Η «πρόσω ολοταχώς» ανάπτυξη θα προσκρούσει στα ταραγμένα ύδατα της Μικρασιατικής εκστρατείας, την ολέθρια έκβασή της καθώς και στην ελλιπή πολιτική μέριμνα για ανάπτυξη.
.......Η συγκυρία των πολέμων και η στατική εικόνα της βιομηχανίας θα οδηγήσουν στην ύφεση την οικονομία.[3] Παράλληλα, η παγκόσμια κρίση του ΄29 θα επιδεινώσει την κατάσταση ενώ στον πολιτικό χώρο επικρατεί αστάθεια, συχνές εναλλαγές κυβερνήσεων και στρατιωτικά πραξικοπήματα όπου δυνάμεις της συντήρησης μάχονται με τις προοδευτικές.
.......Σε αυτήν την δύσκολη πραγματικότητα αντανακλάται η καλλιτεχνική δημιουργία μια και οι καλλιτέχνες από τους πρώτους αντιλαμβάνονται και εκφράζουν την κάθε εποχή. Ωστόσο παρατηρείται καλλιτεχνική «έκρηξη» η οποία βασίζεται στις άνευ προηγουμένου πολλαπλές αναζητήσεις των δημιουργών που εκτείνονται τόσο σε θέματα τεχνοτροπίας όσο και θεματογραφίας.[4] 
.......Την καλλιτεχνική αυλαία του εικοστού ανοίγουν οι φυσιογνωμίες των Νικηφόρου Λύτρα, Μπουζιάνη, Γουναρόπουλου, Παπαλουκά, Στέρη και Κόντογλου. Την ίδια εποχή που στην Ευρώπη μεσουρανούν ο φωβισμός και ο εξπρεσιονισμός,  οι Έλληνες καλλιτέχνες στρέφονται προς το Παρίσι[5] και καταφέρνουν να συμπορευτούν χρονικά για πρώτη φορά με την Δύση. [6] 
.......Την δεύτερη δεκαετία του αιώνα κάνει την εμφάνισή της η Ομάδα Τέχνη με νεωτεριστές καλλιτέχνες όπως οι Παρθένης, Βυζάντιος, Τριανταφυλλίδης, Κογεβίνας που αναζητούν την «απαγκίστρωση» της τέχνης από τον στείρο ακαδημαϊσμό του Μονάχου[7] και στοχεύουν στην καλλιτεχνική αλλαγή.[8] 
.......Οι ριζοσπαστικές απόψεις της ομάδας, απηχούν μια νέα άποψη για την τέχνη και συνάδουν με την προοδευτικότητα στην πολιτική και κοινωνική ζωή του τόπου. Ο κύριος εκπρόσωπος της, ο Παρθένης θα υποστηριχτεί τόσο από το εκσυγχρονιστικό πνεύμα του βενιζελισμού[9]  όσο και από τον συντηρητικό λογοτέχνη Ζ. Παπαντωνίου.[10]



Η ένταξη της Μακεδονίας στο ελεύθερο ελληνικό κράτος αρχίζει το 1912 με την απελευθέρωσή της Θεσσαλονίκης που είναι το κέντρο της περιοχής. Η παλιά συμβασιλεύουσα βρίσκεται σε κομβικό σημείο ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση, σταυροδρόμι πολιτισμών και τα κύρια χαρακτηριστικά της τέχνης της είναι το θρησκευτικό και το λαϊκό στοιχείο.[11] 
.......Μετά την Μικρασιατική Καταστροφή ο ελληνικός πληθυσμός της περιοχής θα αυξηθεί από τους πρόσφυγες[12] που θα ενισχύσουν παντοιοτρόπως την εθνική υπόθεση κυρίως όμως σε πνευματικό επίπεδο όντας φορείς ενός ιδιαίτερου πολιτισμικού μορφώματος  που περιλαμβάνει ανατολικά και δυτικά χαρακτηριστικά. Την ίδια εποχή οι ανακαλύψεις από αρχαιολογικές ανασκαφές θα δώσουν στην πόλη την χαμένη αίγλη και θα τονίσουν την προαιώνια σχέση της με το βυζαντινό παρελθόν.
.......Στην πόλη παρατηρείται έντονη καλλιτεχνική κίνηση από δημιουργούς που είτε γεννήθηκαν στην Θεσσαλονίκη, είτε βρέθηκαν την συγκεκριμένη περίοδο σε αυτήν. Η φυσιογνωμία της Θεσσαλονίκης, η ανθρωπογεωγραφία της παράλληλα με την γειτνίαση με το Άγιο όρος, θα οδηγήσουν τα βήματα των περισσότερων καλλιτεχνών της πόλης στον Άθω[13] ώστε να αντλήσουν παραδείγματα από την μακραίωνη τέχνη του.[14] 
.......Στους καλλιτέχνες της Θεσσαλονίκης οφείλουμε να κατατάξουμε πρώτα έναν ξένο στην πόλη,   τον παρεπιδημούντα Μπαρκώφ, που με την πρωτόγνωρη εξπρεσιονιστική γραφή του ζωγράφισε με σίγουρο σχέδιο, και θερμά υδατοχρώματα το Κοιμητήριο της Μονής Σταυρονικήτα και την Μονή Καρακάλλου. Θα συνεχίσουμε με τον επίσης μη Θεσσαλονικιό Παπαλουκά, διότι πρώτος συμπεριέλαβε θέματα από το Άγιο Όρος στην έκθεσή του στον Λευκό Πύργο τον Δεκέμβριο του 1924, τα οποία ζωντάνεψαν τον θρύλο του Αγίου Όρους και αναζωπύρωσαν το ενδιαφέρον των καλλιτεχνών για την Αθωνιάδα.[15] Το παράδειγμά του ακολούθησε ο Πολύκλειτος Ρέγκος που θα γίνει Σαλονικιός,[16] θα πραγματοποιήσει αλλεπάλληλα ταξίδια στο Άγιο όρος ώστε να χαρακτηρίζεται ο κατεξοχήν ζωγράφος του Άθω.[17] Ο Ναξιώτης καλλιτέχνης ακολουθεί πιστά την βυζαντινή παράδοση στις αγιογραφίες αλλά «νεωτερίζει» στα υπόλοιπα έργα που δεν έχουν λατρευτικό σκοπό.[18] Σταδιακά οι διαφορετικές κατακτήσεις κάθε φορά θα τον οδηγήσουν σε ενιαίο και αναγνώσιμο ύφος,[19] αλλά επί της ουσίας από αυτόν ξεκινά η παράδοση της Θεσσαλονίκης.
.......Ακολουθεί ο Νίκος Φωτάκις, Ρεθυμνιώτης που θα μείνει επί μακρόν στη πόλη, θα έχει την ευκαιρία να μελετήσει την Χαλκιδική,  να επισκεφτεί το Άγιο όρος το 1928 του οποίου τις  εντυπώσεις του θα δημοσιεύει στον τύπο Νέα Αλήθεια.[20]Ο χώρος της Αθωνιάδας θα λειτουργήσει πάνω του ως αισθητικό ερέθισμα αλλά και ως  πρόκληση για τον λάτρη των επίγειων ηδονών διότι εκεί θα δοκιμαστούν οι  αντοχές του.
.......Ο εκ Πολύγυρου Χαλκιδικής Γιώργος Παραλής, με βιώματα από την βυζαντινή τέχνη θα βρει στο Άγιο όρος στοιχεία της μεταβυζαντινής περιόδου, θα αγιογραφήσει και θα εντάξει χαρακτηριστικά της στις προσωπογραφίες του. Ξεχωρίζει κυρίως για την ποιητική μεταμόρφωση της οπτικής πραγματικότητας.[21] 
.......Ο λογοτέχνης και αυτοδίδακτος Θεσσαλονικιός ζωγράφος Νίκος Πεντζίκης που διακατέχεται από βαθιά προσήλωση στην Ορθοδοξία και θεωρεί τον Άθω θεμέλιο της, τόσο στο λογοτεχνικό όσο και το καλλιτεχνικό έργο, μεταπλάθει την θεματολογία μέσα από μυστικούς συμβολισμούς και κώδικες[22]παράλληλα με εμπρεσιονιστικά και μετεεμπρεσιονιστικά στοιχεία μετουσιωμένα σε μια προσωπική εκφραστική γλώσσα.[23] Το φαρμακείο του θα γίνει πόλος έλξης καλλιτεχνών και πνευματικών ανθρώπων. Θα ασκήσει επιρροή στον Γιώργο Δούκα που επίσης θα πάει στο Άγιο Όρος να μελετήσει χειρόγραφα και στην συνέχεια θα αποτυπώσει θέματα από την Αθωνιάδα με πολλούς τρόπους( ξυλογραφία, σινική μελάνη, κραγιόνια κλπ.). Νεότερος από όλους ο Νίκος Σαχίνης θα αποτυπώσει με ιδιαίτερο τρόπο γραφής αυτόν της αφαίρεσης το Άγιον Όρος. Όπως είδαμε οι παραπάνω καλλιτέχνες έχουν μια ιδιαίτερη  σχέση με την Αθωνική πολιτεία. Ωστόσο θα μοιραστούν την γοητεία που ασκεί πάνω τους ο Άθως μαζί με λογοτέχνες που με την σειρά τους θα αναζητήσουν έμπνευση και δύναμη από το παρελθόν. 
.......Η Αθωνική πολιτεία κρίκος μεταξύ καλλιτεχνών και λογοτεχνών.
.......Από τα τέλη του περασμένου αιώνα στο πλαίσιο αναζήτησης στοιχείων του παρελθόντος και αποκατάστασης του Βυζαντίου πολλοί λογοτέχνες και επιστήμονες επισκέφθηκαν το Άγιο Όρος για να βρουν τα στοιχεία της παράδοσης που ένωναν το παρελθόν με το παρόν και  πιστοποιούσαν την « συνέχεια» του έθνους σύμφωνα με τον Παπαρηγόπουλο. Επιπλέον, το φυσικό τοπίο, η μυθολογία και οι θρύλοι- ιστορίες και παραδόσεις που συνδέονταν με την Αθωνιάδα αποτελούσαν πρόκληση για οποιονδήποτε άνθρωπο του πνεύματος ευελπιστούσε να βρει εκεί έμπνευση μέσα από τον χώρο και τον χρόνο, ανάμεσα στα θεολογικά συγγράμματα και τους αγιορείτικους πολιτισμικούς θησαυρούς. Εικόνες, ήχοι, περιβάλλον, η ερημιά και η απομόνωση, η ανάγκη – γιατί όχι- για το πνευματικό, «για να επικοινωνήσουν απ΄ ευθείας μ΄ ένα κόσμο «που προεκτείνει ως εμάς και πέρα από μας, στο μέλλον τη φωτιά της πνευματικής του ύπαρξης» οδήγησαν πολλούς από τους λογοτέχνες μας στο Άγιο όρος.[24] Ενδεικτικά αναφέρουμε τους Παπαδιαμάντη, Σικελιανό, Καζαντζάκη, Κόντογλου, Δούκα, Πεντζίκη, Θεοτοκά και Παπανούτσο αλλά και πλήθος άλλους που έγραψαν για την Αθωνική πολιτεία εμπνεόμενοι από τον μυστικισμό της και είδαν την μετάβασή τους σε αυτήν ως ταξίδι αυτογνωσίας για νέα νοήματα στους τύπους της παράδοσης.[25] 
.......Οι καταγραφές των λογοτεχνών, οι μαρτυρίες τους, η μυσταγωγία και η πνευματικότητα συνέπεσαν χρονικά με τους καλλιτέχνες που επισκέφθηκαν τον Άθω, άλλοι κινούμενοι από βαθιά θρησκευτικότητα και άλλοι προσδοκώντας νέες πηγές έμπνευσης. Άλλωστε η αναγνώριση βυζαντινών χαρακτηριστικών στην μοντέρνα τέχνη ευνόησε την πρόσληψη νέων στοιχείων του μοντερνισμού κυρίως στους Θεσσαλονικείς καλλιτέχνες.[26] Ειδικότερα, κάποιοι όπως οι Κόντογλου και Πεντζίκης ταξίδεψαν με το διπλό ρόλο του λογοτέχνη και καλλιτέχνη. Βέβαια το Άγιον ‘Ορος προσφέρονταν για ιδεολογική εκμετάλλευση από την γενιά του ΄30 ως το κατεξοχήν μέρος της επιδιωκόμενης αισθητικής της ελληνικότητας.[27]




[1]Βακαλόπουλος, Κ, Νεοελληνική Ιστορία( 1204-1940), Θεσσαλονίκη, Εκδοτικός οίκος αδερφών Κυριακίδη, 1993, σ. 231-253. 
[2] Σβορώνος, Ν, Επισκόπηση της Νεοελληνικής ιστορίας, Αθήνα, Θεμέλιο, στ΄έκδοση, σ.100-105. 
[3] Κρεμμύδας, Β. ( επιμ) Εισαγωγή στη Νεοελληνική Οικονομική Ιστορία( 18ος -20ος αιώνας), Αθήνα, τυπωθήτω, 2003, σ.147-209. « Παρά το γεγονός ότι ο προσφυγικός πληθυσμός αποτέλεσε την δεξαμενή εργατικού δυναμικού και αρχικά έδωσε πνοή στην βιομηχανία». 
[4] Χρήστου, Χρ. Η ελληνική ζωγραφική στον εικοστό αιώνα: 1882-1922,  τομ Α., Αθήνα,  Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφέλιμων Βιβλίων, 2000, σ.12-25. 
[5] Κωτίδης, Α., ο.κ.Μαλέας, διδακτορική διατριβή, Θεσσαλονίκη, 1982, « Η στροφή στο Παρίσι ήταν η φυσική κίνηση του καλλιτέχνη που αναγνώριζε στον εαυτό του το δικαίωμα της αμφισβήτησης : επειδή αυτή η πόλη ήταν το κέντρο της αμφισβήτησης, της αναμέτρησης του παλιού με το νέο, και, , επομένως, της εξέλιξης».σ. 92. 
[6] Προκοπίου,  Α., Νεοελληνική τέχνη, Βιβλίο πρώτο, 1936. Σύμφωνα με τον Προκοπίου « το Παρίσι – Εμπρεσσιονισμός αποτελεί το τρίτο μέρος της τριλογίας της νεοελληνικής τέχνης.»σ. 30. 
[7] Κωτίδης, Α., 1982, οπ.π.σ.96. 
[8] Παπανικολάου, Μιλτ., Η Ελληνική Τέχνη του 20ου αιώνα, Ζωγραφική – Γλυπτική, Θεσσαλονίκη, Βάνιας, 2006., σ.49. 
[9] Παπανικολάου, Μιλτ, 2006, οπ.π, σ. 49. «μεταρρυθμίσεις στο χώρο της οικονομίας, στην ιδιοκτησία της γης, στο φορολογικό σύστημα αλλά και με τον αγώνα των προοδευτικών κύκλων για την επικράτηση της δημοτικής γλώσσας».. 
[10] Κωτίδης, Α., Μοντερνισμός και « Παράδοση» στην ελληνική τέχνη του Μεσοπολέμου,  τόμος Α,Θεσσαλονίκη, University Studio Press, ,1993, οπ.π.,σ. 66-68. 
[11] Παπανικολάου, Μιλτ, 2006, οπ.π,σ.89. 
[12] Βακαλόπουλος, Κ., 1993, οπ.π.,σ.,445. 
[13] Βακαλό, Ε., 1983, οπ.π, σ. 45. 
[14] Γεωργιάδου – Κούντουρα, Ε. Θρησκευτικά θέματα στη νεοελληνική ζωγραφική 1900-1940, διδ. Διατριβή. Θεσσαλονίκη, 1984, σ. 27. 
[15] Κιλεσοπούλου, Κ. στο Το Άγιον όρος στην ελληνική τέχνη, Αθήνα, Μ.Ι.ΕΤ., 2007.σ. 31. 
[16] (Χαλκιά Νάξου 1903-Θεσσαλονίκη 1984). 
[17] Χατζηφώτης,Ι.Ο Άθως στη νεοελληνική τέχνη, Αθήνα, Αλκυών, 1995, σ. 12. 
[18] Γεωργιάδου – Κούντουρα, Ε. 1984, οπ.π., σ. 160.. 
[19] Παπανικολάου, Μιλτ., 2006, οπ.π.,σ.98. 
[20] Κιλεσοπούλου, 2007, οπ.π.,.σ. 35. 
[21] Χρήστου, Χρ. στο Δώδεκα Ζωγράφοι της Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη,   Μακεδονική Καλλιτεχνική Εταιρεία, 1976., σ.12. 
[22] Γεωργιάδου – Κούντουρα, Ε. 1984, οπ.π., σ. 161. 
[23] Χρήστου, Χρ. 1976, οπ .π., σ σ.14. 
[24]Χατζηφώτης, Ι., Άγιον Όρος,  Ανθολογία λογοτεχνικών κειμένων, Αθήνα, Οι εκδόσεις των « κριτικών φύλλων», 1977. Κείμενο του Ξεφλούδα Στ. «Λογοτεχνία και Άγιον Όρος»σ. 179-180, 
[25] Γεωργιάδου- Κούντουρα, Ε., στην εφημερίδα Μακεδονία Αφιέρωμα στον Πολύκλειτο Ρέγκο, Ιανουάριος, 2013., σ.31. 
[26]Κιλεσοπούλου, Κ. 2007.οπ.π, σ. 32. 
[27] Παπανικολάου, Μιλτ,. « Οι πρώτες φυσιογνωμίες,»  στη Καθημερινή Επτά ημέρες, Αφιέρωμα στα Εικαστικά της Θεσσαλονίκης, Ιούνιος,1997,  σ.11.