Δευτέρα, 24 Σεπτεμβρίου 2012

1910 - Κυνήγι θησαυρού στη στέγη της Ιεράς Μονής Ξηροποτάμου


Είναι τύχη απλώς ή αποτέλεσμα συστηματικής δουλειάς, επιστημονικής γνώσης και αφοσίωσης αυτό που φέρνει έναν ερευνητή μπροστά σε ένα σπουδαίο εύρημα; Το ερώτημα αποτελεί άλυτο γρίφο για τον αρχιτέκτονα Μίλτο Πολυβίου, ακόμη και σήμερα, περίπου δύο δεκαετίες αφότου ο ίδιος βρέθηκε μπροστά σε μία εκπληκτική αποκάλυψη, φέρνοντας στο φως ένα ιδιαίτερης αξίας αντικείμενο, ηλικίας δυόμισι αιώνων, κλεισμένο μέχρι τότε στη στέγη αγιορείτικης μονής.
Ομως ο κ. Πολυβίου αγαπάει τους γρίφους κι επιπλέον ο ίδιος, διαθέτοντας τεράστια εμπειρία σε θέματα του Αγίου Ορους (εργάστηκε για 35 χρόνια στον τομέα προστασίας μνημείων ως αρχιτέκτονας της 10ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων στο Αγιον Ορος), μπορούσε να «δει» αυτό που λίγοι άλλοι θα κατάφερναν να διακρίνουν. Λίγες μόλις σειρές σε ένα κείμενο, του λόγιου του 18ου αιώνα Καισάριου Δαπόντε, που δύσκολα θα τραβούσαν την προσοχή οποιουδήποτε, οδήγησαν το Θεσσαλονικιό αρχιτέκτονα σε μια ολόκληρη περιπέτεια αναζητήσεων μέσα σε βιβλιοθήκες, αποθήκες και εργαστήρια, που είχαν όμως εκπληκτική κατάληξη: την αποκάλυψη της αρχαιότερης μακέτας του Καθολικού της Ξηροποτάμου, του μοναδικού αρχιτεκτονικού προπλάσματος που διασώζεται από ολόκληρη την Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Το συναρπαστικό χρονικό της αποκάλυψης της μακέτας ξεδιπλώνεται αυτές τις μέρες σε έκθεση που προετοιμάζουν η Αγιορειτική Εστία σε συνεργασία με την 10η ΕΒΑ, και με την ευκαιρία αυτή ο κ. Πολυβίου μίλησε στον «ΑτΚ» για το περιστατικό, που σφράγισε την επαγγελματική πορεία του (η μελέτη του για το «Καθολικό της Μονής Ξηροποτάμου» βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών). «Πριν από αρκετά χρόνια, η μονή Ξηροποτάμου ήθελε να εκδώσει έναν επετειακό τόμο και με την ευκαιρία αυτή μου ζήτησαν να γράψω κάποιο κείμενο. Αναζητώντας πηγές βρέθηκα σε ένα βιβλίο του 1926, γραμμένο από ευδόκιμο μοναχό για την ιστορία της μονής. Το βιβλίο αυτό αναφερόταν μεταξύ άλλων και στο λόγιο Καισάριο Δαπόντε, ο οποίος είχε κάνει περιοδεία για οκτώ χρόνια αναζητώντας χρήματα για την ανοικοδόμηση του Καθολικού. Το βιβλίο έγραφε ότι ο Καισάριος έστελνε από την Κωνσταντινούπολη διάφορα είδη στο Αγιον Ορος. Διαβάζοντας, ίσως από τύχη, έναν τέτοιο κατάλογο αντικειμένων, ανάμεσα σε καντήλια και άλλα, πρόσεξα ότι γινόταν αναφορά σε τέσσερις κολόνες ναού και επίσης στο "ξύλινο σχέδιο ναού". Υπέθεσα λοιπόν ότι υπήρχε κάποια μακέτα βάσει της οποίας κατασκευάστηκε ο ναός και έβαλα στόχο να τη βρω».


Ο αρχιτέκτονας Μ. Πολυβίου βγαίνει από την αποθήκη
έχοντας βρει τη μακέτα

Το νήμα ξετυλίγεται
Η διαπίστωση αυτή ήταν η έναρξη μιας μεγάλης περιπέτειας αναζητήσεων σε αποθήκες και αρχεία του Αγίου Ορους, που ίσως να απέβαινε άγονη, αν ένα καλογερόπαιδο δεν υποδείκνυε στον κ. Πολυβίου την ύπαρξη ενός παταριού, στη στέγη της αποθήκης του σκευοφυλακίου, πάνω από τα δοκάρια του υπερώου του Καθολικού. Εκεί, όπως είπε ο νεαρός μοναχός στον αρχιτέκτονα - ερευνητή, «έχωναν παλιά οι μοναχοί είδη που δεν ήθελαν να πετάξουν». Ανάμεσα σε ένα σωρό τέτοια αντικείμενα, παλαιά έπιπλα και σκεύη, ο κ. Πολυβίου κατάφερε να εντοπίσει, σκονισμένη μα σε σχεδόν άριστη κατάσταση, τη μακέτα του Καθολικού της μονής Ξηροποτάμου.
Σταλμένη από τον Καισάριο Δαπόντε στο Αγιον Ορος, η μακέτα ήταν δημιούργημα -όπως διαπίστωσε κατά την έρευνά του ο Μ. Πολυβίου- του Κωνστάντιου, βασιλικού αρχιτέκτονα της αυλής του σουλτάνου Μουσταφά (ο ίδιος είχε χτίσει μεταξύ άλλων και το Λαλελί Τζαμί). Το πρόπλασμα πέρα από το ενδιαφέρον του ως κατασκευή (είναι έγχρωμο, ξύλινο και φέρει περίτεχνη διακόσμηση) είναι ιδιαίτερα σημαντικό για πολλούς λόγους: πρόκειται για το μοναδικό πρόπλασμα που διασώθηκε σε ολόκληρο τον χώρο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (οι πηγές αναφέρουν αρκετά), τα στοιχεία του δείχνουν σχεδιασμό με χρήση κλίμακας και κανάβου, ενώ οι επιγραφές στις όψεις του, σε πλήρη αντιστοιχία με τις πηγές, διασώζουν το όνομα του αρχιτέκτονα που το έφτιαξε και το χρόνο κατασκευής του (1762, η μονή ανεγέρθηκε ένα χρόνο αργότερα). «Αποδεικνύεται έτσι ότι ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός με χρήση κλίμακας και κανάβου δεν ήταν άγνωστος την εποχή αυτή, τουλάχιστον για κτίρια μεγάλης κλίμακας, αντίθετα με την άποψη που κυριαρχούσε για τη "λαϊκή" αρχιτεκτονική της περιόδου», λέει ο κ. Πολυβίου.
ΧΡΥΣΑ ΝΑΝΟΥ

1909 - Συνυπογράφουν επίσημα τις βλασφημίες κατά του Γέροντα Παΐσιου ΣΥΡΙΖΑ και ΔΗΜΑΡ!!!



Ο Δημήτρης Παπαδημούλης στηρίζει τον 27χρονο που διατηρούσε σελίδα στο Facebook η οποία σατίριζε τον Γέροντα Παΐσιο. Θέλει να τον υπερασπιστεί στο δικαστήριο. Πώς τοποθετείται η ΔΗΜΑΡ.
Μέσω του προσωπικού του λογαριασμού στο Twitter ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ εξέφρασε την επιθυμία να παραστεί ως μάρτυρας υπεράσπισης του 27χρονου στην επικείμενη δίκη του.
«Όταν ο νόμος εξισώνει την βλασφημία με την παιδεραστία, είναι άδικος. Θέλω να παραστώ ως μάρτυρας υπεράσπισης, του 27χρόνου που συνελήφθη», γράφει χαρακτηριστικά ο Κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΣΥΡΙΖΑ.
Ενώ συμπληρώνει γράφοντας: «Τι πιστεύει ο Υπουργός Δικαιοσύνης κ Ρουπακιώτης για την ισχύουσα νομοθεσία περί βλασφημίας και την σύλληψη του 27χρονου; Γιατί σιωπά; Η Δημαρ;»

Η δήλωση της ΔΗΜΑΡ για την υπόθεση
«Μία ημέρα μετά την επερώτηση της φασιστικής οργάνωσης Χρυσή Αυγή προς τους Υπουργούς Παιδείας και  Δημόσιας Τάξης, με θέμα την προσβολή της μνήμης του γέροντα Παΐσιου από χρήστη του Facebook, η Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος -όπως αναφέρει στο Δελτίο Τύπου που απέστειλε και στο οποίο αναφέρεται ότι «συνέλαβε 27χρονο ημεδαπό για κακόβουλη βλασφημία και καθύβριση θρησκευμάτων», διότι «διαχειριζόταν σελίδα στο Facebook με βλάσφημο και υβριστικό περιεχόμενο για το Γέροντα Παΐσιο και τον Ορθόδοξο Χριστιανισμό»-σχημάτισε δικογραφία εναντίον του και τον οδήγησε στην Εισαγγελία Αθηνών.
Έχουμε έτσι άλλο ένα κρούσμα δίωξης βάσει των νόμων περί βλασφημίας (υπενθυμίζουμε ότι στις 9 Ιουλίου 2012, βάσει των ίδιων νόμων συνελήφθησαν τρεις ηθοποιοί της θεατρικής παράστασης «Corpus Christi» συνελήφθησαν και οδηγήθηκαν στο Α.Τ. Ομονοίας - ζήτημα, για το οποίο η βουλευτής της Δημοκρατικής Αριστεράς Μαρία Γιαννακάκη κατέθεσε στις 6/9 ερώτηση στη Βουλή, προς τον υπουργό Δικαιοσύνης).
Πρόκειται για μια σύλληψη η οποία αφενός, στο συμβολικό επίπεδο, δείχνει ένα κράτος πρόθυμο να ανταποκριθεί τάχιστα στις επιταγές της Χρυσής Αυγής, αφετέρου αντίκειται στην ελευθερία του λόγου, όπως το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου την έχει ορίσει:  η ελευθερία του λόγου δεν πρέπει να περιορίζεται σε ιδέες και πληροφορίες ευρείας αποδοχής, αλλά να περιλαμβάνει και αυτές που αντιβαίνουν στις κυρίαρχες αντιλήψεις.
Συλλήψεις τέτοιου φονταμενταλιστικού χαρακτήρα -οι οποίες δεν προσιδιάζουν σε ευρωπαϊκό δημοκρατικό κράτος, αλλά σε θεοκρατικά καθεστώτα- προσβάλλουν όχι μόνο την ελευθερία του λόγου, αλλά και όλους ανεξαιρέτως τους πολίτες, καθώς πρόκειται για μισαλλόδοξες, μεσαιωνικές πρακτικές οι οποίες εφαρμόζονται επ’ ονόματί τους. Αμαυρώνουν δε την εικόνα της χώρας μας διεθνώς.
Η Δημοκρατική Αριστερά θεωρεί ότι πρέπει να ανοίξει άμεσα η συζήτηση για την κατάργηση των αναχρονιστικών νόμων περί βλασφημίας και τον τυπικό και ουσιαστικό εναρμονισμό των κανόνων που ρυθμίζουν την ελευθερία του λόγου με τα ισχύοντα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τα φαινόμενα  σκοταδισμού, θρησκευτικού φανατισμού και μισαλλοδοξίας, που πληθαίνουν στις μέρες μας, και υπενθυμίζει πως η σάτιρα γεννήθηκε στην αρχαία Αθήνα».

1908 - Φωτογραφίες από την παρουσίαση του βιβλίου «Φιλοσοφικοί Κρημνοί» του Οσίου Ιουστίνου Πόποβιτς, εκδ. Ι.Μ. Χιλιανδαρίου



Με την παρουσία του Επισκόπου Βρανίων-Σερβίας κ. Παχωμίου, εκπροσώπων του Παναγιώτατου Μητροπολίτη κ. Άνθιμου και του Αρχιμανδρίτη Νικηφόρου Ηγουμένου της Ιεράς Μονής Βλατάδων, ιερέων, μοναχών, καθηγητών του Πανεπιστημίου και πλήθους κόσμου έγινε η παρουσίαση της έκδοσης «Φιλοσοφικοί Κρημνοί» του Οσίου πατρός Ιουστίνου Πόποβιτς.
Για την ζωή και το έργο του π. Ιουστίνου, αλλά και ειδικότερα για το βιβλίο μίλησαν ο Σεβ. Επίσκοπος Βρανίων κ. Παχώμιος, που γνώρισε τον π. Ιουστίνο, εργάστηκε για την αποκατάσταση της κατοικίας του και την μετατροπή της σε επισκέψιμο χώρο, ο Ηγούμενος της Ιεράς Μονής Χιλανδαρίου Αρχιμανδρίτης Μεθόδιος, που αναφέρθηκε στην εκδοτική πνευματική δραστηριότητα της Μονής και την επιρροή που αυτή άσκησε διαχρονικά στον Σερβικό λαό, ο καθηγητής και Πρόεδρος του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ κ. Χρυσόστομος Σταμούλης, ο οποίος αναφέρθηκε στο περιεχόμενο της έκδοσης αλλά και το εν γένει φιλοσοφικό και θεολογικό έργο του π. Ιουστίνου, ο υποψ. διδάκτωρ Θεολογίας του ΑΠΘ Αλέξανδρος Στογιάνοβιτς, μεταφραστής του έργου, που μίλησε εκτεταμένα για τη ζωή, το έργο, την απήχηση αλλά και τις συζητήσεις που κατά καιρούς προκάλεσαν οι απόψεις του Οσίου σχετικά με τη Δύση και τέλος ο Γέρων Αθανάσιος Σιμωνοπετρίτης που γνώρισε τον π. Ιουστίνο και τον επισκέφτηκε στη Σερβία, έγραψε το Απολυτίκιο και τη Θ.Λειτουργία του.
Μια λαμπρή προσωπικότητα, ένας άγιος της Ορθοδοξίας, τιμήθηκε για τη ζωή το έργο και την πνευματική κληρονομιά του στην Θεολογία, στον Ορθόδοξο αλλά και τον υπόλοιπο κόσμο.


1907 - Έκθεση «ΙΣΤΟΡΙΕΣ, αποκαλύψεων, επιμονής και αφοσίωσης» στην Αγιορειτική Εστία



Διάρκεια Έκθεσης | 25.09 - 3.11.2012
Ώρες Λειτουργίας | Δευτέρα - Τετάρτη - Σάββατο | 09:00 - 16:00 | Τρίτη - Πέμπτη - Παρασκευή | 09:00 - 20:00

Η Αγιορειτική Εστία και η 10η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων εγκαινιάζουν την Τρίτη 25 Σεπτεμβρίου 2012, στον εκθεσιακό χώρο της Αγιορειτικής Εστίας την Έκθεση «ΙΣΤΟΡΙΕΣ, αποκαλύψεων, επιμονής και αφοσίωσης».


Η Έκθεση είναι ενταγμένη στις εκδηλώσεις του ευρωπαϊκού προγράμματος  «Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς», που καθιερώθηκαν το 1991 από του Συμβούλιο της Ευρώπης, και το περιεχόμενο της ανταποκρίνεται απόλυτα στους στόχους του προγράμματος αυτού.
Πρόκειται για την φωτογραφική παρουσίαση δέκα «ιστοριών» που έχουν σχέση με εντυπωσιακές αποκαλύψεις, που πραγματοποιήθηκαν στην διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών στο Άγιον Όρος, αλλά ταυτόχρονα αναδεικνύουν την αφοσίωση, τον μόχθο την επιμονή των επιστημόνων, που υπηρετούν  εκεί, είτε μελετητών, είτε αρχιτεκτόνων, ιστορικών, συντηρητών κλπ.
 
Οι «ΙΣΤΟΡΙΕΣ, αποκαλύψεων, επιμονής και αφοσίωσης» που θα παρουσιαστούν στην Έκθεση με ενημερωτικά κείμενα και φωτογραφίες είναι οι εξής:
1.   Νίκος Νικονάνος, Ομότιμος Καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας & Ιστορίας Τέχνης, ΑΠΘ.
Η επιστημονική διακονία στον Άθω ως πυξίδα για την πνευματική και ηθική ζωή του αρχαιολόγου.

2.   Πλούταρχος Θεοχαρίδης, Αρχιτέκτων - Αναστηλωτής
Ίχνη της παρουσίας του οσίου Αθανασίου του Αθωνίτη, ιδρυτή της Μεγίστης Λαύρας, στο παλιό ηγουμενείο της μονής.

3.   Αθανάσιος Χουχούτας, Συντηρητής Έργων Τέχνης
Η αποκατάσταση της Γεωγραφίας του Πτολεμαίου. Ένα αριστουργηματικό χειρόγραφο της μονής Βατοπεδίου.

4.   Δημήτρης Λιάκος, Αρχαιολόγος
Ο σταυρός ο λεγόμενος του Μεγάλου Κωνσταντίνου: τεκμήριο μιας θαυματουργής σωτηρίας.

5.   Νίκος Μερτζιμέκης, Αρχαιολόγος
Μονή Χελανδαρίου. Η πύρινη λαίλαπα της 4ης Μαρτίου 2004.

6.   Μίλτος Πολυβίου, Αρχιτέκτων
Η ανακάλυψη μιας αρχιτεκτονικής μακέτας δυόμιση αιώνων.

7.   Στυλιανός Στεφανίδης, Συντηρητής έργων Τέχνης
Το λαμπρό έργο του θρυλικού Μανουήλ Πανσέληνου στο Πρωτάτο.

8.   Βαγγέλης Μαλαδάκης, Αρχαιολόγος
Ιστορίες αγίων στην τράπεζα της Μεγίστης Λαύρας.

9.   Εμμανουήλ Στεφανής, Χημικός Μηχανικός
Απεντόμωση αρχιερατικών σάκων με μια οικολογική μέθοδο.

10. Φαίδων Χατζηαντωνίου, Αρχιτέκων – Αναστηλωτής
Δέκα αιώνων εν υπνώσει ευρήματα σε κρύπτες του καθολικού της Μονής Βατοπεδίου.
 

Στο σχετικό ενημερωτικό κείμενο που κυκλοφόρησαν οι συνδιοργανωτές της Έκθεσης αναφέρονται τα εξής:
Για το ευρύ κοινό, το ελληνικό αλλά και το διεθνές, ο θαυμαστός κόσμος των ανακαλύψεων, των ερευνών, των ευρημάτων, των εκπληκτικών αποκαταστάσεων, και των αναστηλώσεων που συντελούνται στο Άγιον Όρος, αλλά και οι συντηρητές, οι αρχαιολόγοι, οι αρχιτέκτονες που βρίσκονται πίσω από αυτά, είναι πολύ λίγο γνωστά.

Εν τούτοις εδώ και πολλές δεκαετίες, άνθρωποι αφιερωμένοι στο έργο της αποκάλυψης, της συντήρησης και της ανάδειξης αυτής της μοναδικής παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, δουλεύουν με επιμονή, με αφοσίωση, με μόχθο ημερών και μηνών, όχι μόνο στα μεγάλα μοναστηριακά συγκροτήματα, τα κελιά, αλλά και σε κρύπτες, σε υπόγεια, σε ξεχασμένες στέγες καθολικών, στα άδυτα των βιβλιοθηκών και των πύργων. Συνδυάζοντας τύχη, σχολαστική μελέτη των μαρτυριών, ευρηματικότητα και επιμονή φέρνουν στο φως και αναδεικνύουν πολύτιμα πετράδια του ψηφιδωτού που συνθέτει η ιστορία αιώνων της Μοναστικής Πολιτείας.
Υπάρχουν στιγμές που οι άνθρωποι αυτοί βρίσκονται μπροστά σε εκπλήξεις, σε ερωτηματικά, σε αμφιβολίες, κάποτε σε πραγματικό τρόμο, καθώς πρέπει να αποφασίσουν ενέργειες με σκοπό να φέρουν στο φως και να αποκαταστήσουν ένα αρχαίο τμήμα του κελιού του οσίου Αθανασίου, του ιδρυτή της Λαύρας, ή να ξαναδώσουν στα έργα ενός Πανσέληνου ή ενός Θεοφάνη τη λαμπρότητα των χρωμάτων, τη μοναδικότητα και την αυθεντικότητα της καλλιτεχνικής σύλληψης έργων που καταγράφονται στο πάνθεον της βυζαντινής τέχνης, να συντηρήσουν τμήματα βυζαντινών χειρογράφων του 8ου αιώνα που βρέθηκαν σε στέγη καθολικού. Υπάρχουν και άλλοι άνθρωποι που μια μικρή και φαινομενικά αδιάφορη παράγραφος σε ένα κείμενο του περίφημου λόγιου Καισάριου Δαπόντε, τους βάζει μπροστά σε μια ολόκληρη περιπέτεια αναζητήσεων μέσα σε βιβλιοθήκες, αποθήκες και εργαστήρια, που όμως καταλήγουν σε μια ανακάλυψη μοναδική και εκπληκτική: την ανακάλυψη της αρχαιότερης μακέτας του καθολικού της Ξηροποτάμου. Για άλλους, η αποκατάσταση του σταυρού, του λεγόμενου του Μεγάλου Κωνσταντίνου, ύστερα από χρήση αιώνων και πολλές επεμβάσεις, καθίσταται γρίφος και περίπλοκο επιστημονικό εγχείρημα. Για όλους, τέλος, η μεγάλη πυρκαγιά στη Μονή Χιλανδαρίου το 2004 βιώνεται ως μια τραγική εμπειρία. Και όλα αυτά πολύ αργότερα από τα πρώτα βήματα της αρχαιολογικής υπηρεσίας, τότε που ο προϊστάμενός της επισκεπτόταν τα μοναστήρια με το μουλάρι και είχε στη διάθεσή του τρεις εργαζόμενους.
Αυτές και άλλες εξίσου εντυπωσιακές και συγκλονιστικές ιστορίες «διηγείται» η έκθεση φωτογραφίας «ΙΣΤΟΡΙΕΣ αποκαλύψεων, επιμονής, τύχης και αφοσίωσης». Τούτο επιχειρείται μέσα από τα φωτογραφικά ντοκουμέντα μελέτης, έρευνας, αφοσίωσης και αγάπης αλλά και εκατοντάδων ωρών λεπτών χειρισμών, που καταλήγουν να προσφέρουν στη σύγχρονη κοινωνία, αλλά και στους επόμενους αιώνες, δείγματα και τεκμήρια μιας περιόδου της ελληνικής και παγκόσμιας ιστορίας.
Η ιδέα δεν θα ήταν δυνατόν να υλοποιηθεί χωρίς την ενθάρρυνση και την ενθουσιώδη συμβολή και βοήθεια των στελεχών, παλαιών και νεότερων, της αρμόδιας για το Άγιον Όρος αρχαιολογικής υπηρεσίας, της 10ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, και την άμεση και φιλική ανταπόκριση του προϊσταμένου της κ. Ιωάννη Κανονίδη, καθώς και άλλων επιστημόνων προερχόμενων από το Κέντρο Διαφύλαξης Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς (ΚΕ.Δ.Α.Κ).
Οι προτάσεις θα μπορούσαν να καλύψουν πολλές και ενδιαφέρουσες εκθέσεις. Έτσι, οι περισσότερες παραπέμφθηκαν στη μελλοντική έκθεση που θα συνδιοργανώσουν η 10η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων και η Αγιορειτική Εστία στον Πύργο της Ουρανούπολης, εκεί στην είσοδο προς την Αθωνική Πολιτεία, που θα επιτρέψει σε πολλούς να θαυμάσουν τα έργα των χειρών, της ευφυΐας και του υψηλού επαγγελματικού ήθους. Ένα μεγάλο ιστορικών διαστάσεων έργο εξελίσσεται στην Αθωνική Πολιτεία με τη συμβολή του ελληνικού κράτους, της αρχαιολογικής υπηρεσίας, αλλά και δεκάδων Ελλήνων και ξένων ειδικών ερευνητών.