Πέμπτη, 28 Ιουνίου 2012

1481 - Ο Αλ. Παπαδιαμάντης γράφει για την Ξενοφωντινή Σκήτη


            Η Ιερά Ξενοφωντινή Σκήτη του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, πάνω.
Σε πρώτο πλάνο δεξιά, ο μύλος του ρωσικού μοναστηριού, 
στον οποίο διακονούσε ο Άγιος Σιλουανός
...Όταν επεσκέφθην νέος τον Άθωνα, εκεί, όταν διέτριψα επί εβδομάδας εις την σκήτην την Ξενοφωντινήν, κειμένην ημισείας ώρας δρόμον υψηλότερον του ρωσσικού μοναστηρίου, γύρω εις την καλύβην του Νήφωνος του Δοχειαρίτου, όπου εφιλοξενούμην -ήτο ο μακαρίτης πατριώτης μου και πιστός φίλος δι' εμέ-, όλαι αι γειτονικαί μας καλύβαι ανήκαν εις αλλογλώσσους. Εκάστη καλύβη ασκητών, μικρά ή μεγάλη, έχει περιοχήν ολόγυρα, άμπελον, κήπον, ελαιώνα. Μέσα δε έχει μεταξύ των κελλίων της ευκτήριον οίκον ή ναΐσκον. Πανωκέφαλά μας, προς ανατολάς, ήτο η καλύβη του παπα-Σεραφείμ, Βουλγάρου, ή μάλλον Γραικοβουλγάρου. Αριστερά μας, προς δυσμάς, Παΐσιος Ρώσσος, και δεξιά μας, προς μεσημβρίαν, ο παπα-Ειρηναίος, άλλος Ρώσσος. Όλοι ούτοι, πλην του Βουλγάρου παπα-Σεραφείμ, δεν ήξευρον ούτε κρα ρωμέικα ...
Από το διήγημα «Αγάπη στον κρεμνό»

1480 - Είπε Γέρων Αγιορείτης…


Είπε Γέρων: «Οι σημερινοί καλόγεροι έχουν αλλάξει την καλογερική λίγο, αλλά αυτό οφείλεται στο ότι χάλασε η οικογένεια. Τα παιδιά που έρχονται για καλόγεροι δεν έχουν την σειρά από το σπίτι που είχαμε εμείς. Μετά φταίνε και οι δάσκαλοι. Παλαιά μας μάθαιναν να εκκλησιαζόμαστε, να κάνουμε προσευχή πριν από το μάθημά, μας δίδασκαν σωστά τα θρησκευτικά. Σήμερα οι περισσότεροι γονείς κάνουν λίγα παιδιά, είναι αδιάφοροι για την διαπαιδαγώγηση των παιδιών και κοιτάζουν τη διασκέδασή τους.
Παλαιά όλοι οι πατέρες εδώ, στην Σκήτη Ξενοφώντος ασχολούνταν με τη γεωργία. Διαθέταμε τα προϊόντα στο Ρωσσικό και επιβιώναμε. Με τα λίγα χρήματα που παίρναμε, αγοράζαμε το σιτάρι και το αλέθαμε μόνοι μας εδώ στο νερόμυλο. Είχαμε δικό μας το λάδι και λίγο κρασάκι. Παίρναμε και λίγο τυράκι και ήμασταν ευχαριστημένοι. Ε, και κανένα παπούτσι, κανένα ζωστικό και αυτό ήταν. Λέγαμε «Δόξα σοι ο Θεός, τα βγάλαμε πέρα και φέτος». Μετά του χρόνου πάλι το ίδιο».

1479 - Ο Πύργος της Ιεράς Νέας Σκήτης


Πολλοί βλέποντας τον Πύργο της Σκήτης μας διερωτώνται πως έγινε, γιατί έγινε, τι χρειάζεται κ.λπ. Πήρα λοιπόν την απόφαση να γράψω για τον Πύργο της Σκήτης μας. Τι έχω ακούσει από τον Γέροντα, π. Μακάριο. Ο Γέροντάς μου ήλθε στη Σκήτη το 1930, την 3η Αυγούστου, σε ηλικία 14 ετών. Βρήκε πολλούς Γέροντες, άκουσε πολλά, είδε πολλά, επεδόθηκε στην μελέτη πολλών και διαφόρων ιστορικών βιβλίων και αποτελεί μια ζωντανή μαρτυρία. Σήμερα (σημ. το 1997) είναι 81 ετών. Στη Σκήτη μας έχει 67 χρόνια.
Μου διηγήθηκε πολλές φορές για τον Πύργο, λέγοντας ότι η Σκήτη ήταν ψηλότερα από ότι είναι τώρα. Πάνω από τον δρόμο ο οποίος συνδέει το Ιερόν Μοναστήριον του Αγίου Παύλου με την Ιεράν Σκήτην της Αγίας Άννης. Επειδή όμως η Σκήτη μας είναι σχετικά πιο χαμηλά από τις άλλες Σκήτες, της Αγίας Άννης και των Καυσοκαλυβίων, συχνά οι πειρατές επισκέπτονταν τους μοναχούς και τους λήστευαν και ακόμη τους σκότωναν.
Σκέφθηκαν τότε οι πατέρες να ζητήσουν την βοήθεια του τότε αυτοκράτορα Ανδρονίκου του Κομνηνού. Να τους κτίση πύργο, ώστε όταν επιτίθενται οι πειρατές να μπορούν να ανεβαίνουν επάνω και να γλυτώνουν τουλάχιστον τη ζωή τους.
Ο αυτοκράτορας ανταποκρίθηκε στο αίτημα των πατέρων και το έτος 1150 τους έχτισε τον Πύργο, τον οποίο βλέπουμε σήμερα.
Σε ένα βιβλίο με τον τίτλο «Εικόνες και σύντομοι βιογραφίαι των Χριστιανών Αυτοκρατόρων του Βυζαντίου», εκδοθέν εις Οδησσόν, το 1886, αναφέρει τα εξής για τον αυτοκράτορα Ανδρόνικο: «Ανδρόνικος Α΄ Κομνηνός, δεύτερος υιός του Ισαακίου Κομνηνού, εγεννήθη το 1110 έτος. Δια τον φόνον του Αλεξίου Β΄ υπέστη άξιον αντιμίσθιον. Κατά την υπό Ισαακίου Β΄ Αγγέλου γενομένην στάσιν εσπαράχθη υπό του όχλου κατά τον Σεπτέμβριον του 1185 έτους».
Οπότε όταν αναφέρουμε ότι ο Πύργος της Ιεράς Νέας Σκήτης εκτίσθη το 1150 υπό του Αυτοκράτορος Ανδρονίκου του Κομνηνού, δεν λέμε ψέμματα, και ότι οι Σκήτες δεν είναι νέες αλλά παλιές.
Οι πατέρες βέβαια τότε, δεν ήθελαν γήινες δόξες και Ιστορίες.
Πολλοί γράφουν για τη Σκήτη μας ότι κτίσθηκε το 1760. Μέσα στο Κυριακό όμως υπάρχει τοιχογραφία με τους δύο κτίτορες με την ιστορική επιγραφή ότι «εκτίσθη και ανοικοδωμήθη ο ναός ούτος το 1753». Για να φθάση όμως μία εκκλησία ως την αγιογράφησή της, την εποχή εκείνη, δεν χρειάζονταν 39 ή και 40 ακόμη χρόνια;
Το Κυριακό που υπάρχει σήμερα είναι το τρίτο στη σειρά. Προηγήθηκαν άλλοι δύο Κυριακοί ναοί.
Ο ιστορικός Ευλόγιος Κουρίλας, Μητροπολίτης Κορυτσάς, γράφει στο περιοδικό «Θεολογία», του έτους 1950, σελ. 517: «Ο Πύργος της Νέας Σκήτης την σήμερον δυστυχώς έχει συλληθεί και τα υπέρθυρα, άπερ είχον επιγραφάς. Λέγεται ότι ιδρύθη επί Ανδρονίκου, ως καταφύγιον των αρχαίων ασκητών, οίτινες είχον τας κατασκηνώσεις υπεράνω της Σκήτης, ένθα νυν φαίνονται τα ερείπια».
Ο Πύργος είναι ωραιότατον κτίσμα. Έχει τέσσερις ορόφους. Στον επάνω όροφο υπάρχει και Ναός της Αγίας Άννης. Στους άλλους ορόφους υπήρχε μαγειρείο και δωμάτια για μοναχούς, που τότε ανέβαιναν για την διάσωσή τους από τους πειρατές. Μέχρι το 1952 ευρίσκετο σε καλή κατάσταση και λειτουργούσε και το εκκλησάκι του. Μετά χάλασε.

Το 1976 για πρώτη φορά η Αρχαιολογική υπηρεσία έκανε τη σκεπή του. Το 1985 η εν λόγω υπηρεσία επανήλθε και τοποθέτησε πατόξυλα. Χρειάζεται πατώματα και σοβαντίσματα και να γίνει και η εξωτερική σκάλα για να μπορούν οι πατέρες να ανεβαίνουν και να λειτουργήσει και πάλι το ωραιότατον παρεκκλήσιον της Θεοπρομήτορος Αγίας Άννης. Τώρα παραμένουν ακόμη οι σκαλωσιές στημένες από το 1985…

Μοναχός Ιγνάτιος Παπακυρίλλου
Ιερά Νέα Σκήτη
24/3/1997

τευχ. 65-66
Μάιος-Αύγουστος 1997  

1478 - Ιερομόναχος Γαβριήλ Καρεώτης (Μακαβός)


Τον γνωρίσαμε σαν δεξιό ψάλτη του Ναού του Πρωτάτου. Αυστηρή μορφή καί διαπεραστικό βλέμμα. Ίσως έφταιγε το μεγάλο πρόβλημα πού είχαν τα μάτια του. Από νέος δέν έβλεπε καλά, θέλεις από το εργόχειρο -ράφτης- θέλεις από τις ατέλειωτες ώρες διάβασμα με την γκαζόλαμπα...
Ο Ιερομόναχος Γαβριήλ γεννήθηκε στο Παλαιοχώρι Χαλκιδικής το 1922 από πολύτεκνη οικογένεια. Η μητέρα του καταγόταν από ιερατική γενιά. Στα 13 του χρόνια απαρνήθηκε τον κόσμο καί έφτασε στον Άθωνα στο Λαυρεώτικο Κελλί της Ζωοδόχου Πηγής, απέναντι από τον Ναό του Πρωτάτου. Αρχαίο Κελλί με αδιάσπαστη διαδοχή μοναχών από τον 13ο αιώνα τουλάχιστον. Στο Κελλί αυτό κατασκευάστηκαν οι καμπάνες και οι πολυέλαιοι του Ναού του Πρωτάτου. Οι γεροντάδες του, ωρολογοποιοί από τον 18ο αιώνα, τον έστειλαν στον γείτονά τους από το Κελλί του Γενεσίου της Θεοτόκου παπά-Διονύση του Ματθαίου για να τον μάθει μουσικά.
Το 1940 λαμβάνει το σχήμα των Μοναχών και το νέο του όνομα Γαβριήλ, σαν τον υπηρέτη του θαύματος του Άξιόν Εστί, γείτονά του και συμπαραστάτη του στην υμνωδία της Θεομήτορος. Ήδη το 1941 η Ιερά Κοινότητα τον διορίζει αριστερό ψάλτη του Ναού του Πρωτάτου και αρχίζει η μακρά του διακονία στο αναλόγιο του ιστορικού Ναού. Το 1944 χειροτονείται διάκονος από τον εφυσηχάζοντα εν Αγίσ Όρει μητροπολίτη Μιλητουπόλεως Ιερόθεο και το 1962 ιερέας από τον διάδοχο του Ιεροθέου, Ναθαναήλ.
Γλυκύλαλος και περίφημος ψάλτης αλλά και διάκος ο π. Γαβριήλ στόλιζε τον κεντρικό Ναό του Αγίου Όρους με την επιβλητική παρουσία του. Έμαθε και «καλά γράμματα» στο Όρος ώστε συνέτασσε άριστες επιστολές και συμβούλευε με την πείρα του πολλούς πατέρες, ακόμη και αντιπροσώπους της Κοινότητας. Την Παλαιά Διαθήκη, την Κλίμακα και άλλα πατερικά βιβλία τα «έπαιζε στα δάχτυλα». Μπορούσε να απαγγείλει ολόκληρα κεφάλαια απ' έξω.
Οι γεροντάδες του σύντομα ανεχώρησαν για την άλλη ζωή με αποτέλεσμα να μένει μόνος για δεκαετίες ολόκληρες.
Το 1968 εξελέγη Ηγούμενος στην Ιερά Μονή Κουτλουμουσίου όπου διηκόνησε έως το 1970.
φωτογραφία στο Αρχονταρίκι
του Ι.Κελλιού Αγ. Νικολάου Χαλκιά
(keliotis 2009)
.......Το άσχημα εξελισσόμενο πρόβλημα με τα μάτια του τον δυσκόλευε να διαβάζει μουσικά μαθήματα, τον βοηθούσε όμως η πραγματικά απέραντη μνήμη του ώστε συχνά να ψάλλει και μέλος και παραλλαγή απ' έξω !
Εκείνο που πραγματικά χαιρόσουν στον γέροντα ήταν η άνεση με την οποία έψαλλε‡ πολύ χαμηλά και πάρα πολύ ψηλά χωρίς να φουσκώσει μία φλέβα στον λαιμό του και χωρίς ούτε ένα μορφασμό στο πρόσωπο, σαν να έψαλλε άλλος άνθρωπος.
Τό ύφος του ήταν αυτό πού στο Όρος ονομάζουμε «Καρυώτικο». Ψηλά ίσα, έντονες οι πεταστές, γοργός ρυθμός, κάπως εμβατηριώδης και «χτυπητά» οι απλές και διπλές στο τέλος.
Άφησε μαθητές αρκετούς. Τον διακο-Γρηγόριο στην Λαύρα, τούς πατέρες των μονών Σταυρονικήτα καί Ιβήρων, έναν Βέλγο ασχολούμενο με την μουσική ονόματι Μάρκελο κ.α. Είχε μεταδοτικό χάρισμα. Παλαιότερα συνέθετε και μουσικά μαθήματα, τα οποία δυστυχώς δεν βρέθηκαν.
Σημαντική ήταν η προσφορά του στην ιστορία του Ιερού Τόπου.
Εκτός από ψάλτης διακόνησε στο Πρωτάτο και σαν Βηματάρης. Πάμπολλες φορές στόλισε το Ναό και την εικόνα του «Άξιόν εστι», έραψε καινούργιες στολές και εξυπηρέτησε τούς αδελφούς του ιερείς στά αλησμόνητα εκείνα συλλείτουργα με τούς παλαιούς γεροντάδες πού έφυγαν ήδη για το αιώνιο συλλείτουργο.
Γνώστης άριστος της Αγιορειτικής ιστορίας και παραδόσεως και από τούς καλύτερους «τυπικάρηδες» του Αγίου Όρους. Ήξερε καλά τυπικό αλλά και την εξήγηση της κάθε περιπτώσεως. Δεν θυμόμαστε να ρωτήθηκε για κάτι και να μην ήξερε να απαντήσει. Όλοι ήξεραν πώς ότι θα πει είναι σίγουρο και τεκμηριωμένο.
Αυστηρός και επιβλητικός όπως ήταν, άφησε εποχή. Κάποια μεγάλη Πέμπτη θυμόμαστε είπε στον αριστερό να ψάλλει το «Και νύν» των αποστίχων από τον «Φιλανθίδη» και όχι από τον «Ιάκωβο» επειδή η Αγρυπνία κράτησε πολύ και οι πατέρες ήταν όλοι κουρασμένοι. Ο καϋμένος ο αριστερός έκανε πώς δεν άκουσε γιατί είχε μεράκι να το πει από τον «Ιάκωβο» και άρχισε. Βλέπουν τότε όλοι τον γερο-Γαβριήλ να βγάζει τα γυαλιά του και να προχωρεί προς τον αριστερό χορό. Με μια γρήγορη κίνηση αρπάζει το βιβλίο και το ...πετά κάτω από το πολυέλαιο!
Κανείς δεν μίλησε, ούτε διαμαρτυρήθηκε. H ακολουθία συνέχισε κανονικά.
Ήταν η μόνη φορά πού δεν εψάλλη καθόλου το «Καί νυν»!
Αυτός ο φαινομενικά τόσο σκληρός άνθρωπός είχε καρδιά πολύ πονετική και γινόταν θυσία για όποιον του ζητούσε την βοήθειά του. Ήταν δε και πολύ ελεήμων.
Το 1992 έφυγε ξαφνικά, από ανακοπή της καρδιάς. Λένε οι πατέρες στο Όρος ότι o ξαφνικός θάνατος δεν είναι καλό σημάδι γιατί δεν προλαβαίνει o άνθρωπος να μετανοήσει. Περίπου μία εβδομάδα πριν «φύγει» συζητούσαμε για την μοναξιά, την άλλη ζωή... Τον ρωτήσαμε πώς σκέφτεται το γεγονός ότι δεν έχει άνθρωπο να αφήσει διάδοχο. Γέλασε. «όλα αυτά πού βλέπουμε είναι μάταια» είπε «και τα πράγματα γύρω μας και το Κελλί μου, όλα, όλα θα επιστρέψουν στην γη όπου ανήκουν γιατί είναι από χώμα... Σκοπός είναι εμείς να είμαστε τακτοποιημένοι και έτοιμοι για την αναχώρησή μας...»
Μετά μία εβδομάδα μάθαμε για την «ξαφνική» αναχώρησή του. Άφησε την εδώ ζωή για τα ουράνια αναλόγια.

Γαβριήλ Μακαβός στο Πρωτάτο το Πάσχα
Με τον καθηγούμενο της Ι.Μ. Εσφιγμένου γέροντα Χρυσόστομο

***

Ακολουθεί ένα στιχούργημα για τον παπα Γαβριήλ. Μου το έστειλε ο φίλος Αντώνης από τα Γρεβενά.
 (κλικ στη φωτογραφία)

***

Ιστορικές ηχογραφήσεις μεγάλων Αγιορειτών Ψαλτών

Ιερομόναχος Γαβριήλ Μακαβός
Έκδοση : Ι. Μ. Μ. Βατοπαιδίου .  Άγιον Όρος

1477 - Αν ψάχνετε για παλιά βιβλία



 ΓΟΥΛΑΣ ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ, Το Άγιον Όρος και η Χαλκιδική. Αθήνα, 1963, σελ. 61+φωτογραφίες. [20 Ευρώ]


ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ Γ., Σύντομος ιστορία του Αγίου Όρους [Διάλεξις]. ΙΜΧΑ. Θεσσαλονίκη, 1958, σελ. 23. Άκοπο αντίτυπο. [5 Ευρώ] Πωλήθηκε


ΚΤΕΝΑΣ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ, Τα γράμματα εν Αγίω Όρει και η Μεγάλη του Χριστού Εκκλησία: οι καταδιωγμοί των λογίων Αγιορειτών και το βασιλεύον εκεί παχύ και ερεβώδες σκότος. Αθήναι, 1928, σελ. 120+ φωτογραφίες εκτός αρίθμησης. [25 Ευρώ] Πωλήθηκε

ΛΑΥΡΙΩΤΗΣ Γ.Α., Οδηγός Αγίου Όρους Άθω. Αθήναι, 1957, σελ. 205, με πολλές εικόνες εντός αρίθμησης. [35 Ευρώ]

- ΜΑΛΑΒΕΤΑΣ ΘΩΜΑΣ, Άγιον Όρος. Βιβλιοπωλείον της «Εστίας» Ι.Δ. Κολλάρου & Σίας Α.Ε., 1943, σελ. 78. Με ξυλογραφίες. [60 Ευρώ]

ΜΥΛΩΝΑΚΟΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ, Άγιον Όρος και Σλαύοι. Αθήναι, 1960, σελ. 175. Με ιδιόχειρη αφιέρωση του συγγραφέα. [30 Ευρώ]

ΠΑΠΑΣΤΑΘΗΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ, Η ειδική νομική μεταχείριση των Αγιορειτών. Αφοί Κυριακίδη, 1988, σελ. 86. [8 Ευρώ] Κρατημένο