Παρασκευή, 8 Ιουνίου 2012

1389 - Βιβλιοδετείον "Ο ΑΘΩΣ"


Η λειτουργία του εργαστηρίου βιβλιοδεσίας «ΑΘΩΣ» άρχισε από τον 19ο αιώνα. Για αυτό το βιβλιοδετείο η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ έχει αφιερώσει σχετικό άρθρο στις «ΕΠΤΑ ΗΜΕΡΕΣ» με τίτλο «Μοναστηριακή βιβλιοδεσία» στις 8/2/1998, αλλά μνημονεύεται και στο βιβλίο του ΙΜ Χατζηφώτη εκδόσεις Άγιο Όρος 1985 «Τα εργαστήρια και η αγορά των Καρυών Αγίου Όρους»
Η λειτουργία του βιβλιοδετείου στο Κουτλουμουσιανό κελλί του Αγίου Ευθυμίου στις Καρυές, που απέχει δέκα λεπτά από το κέντρο των Καρυών, άρχισε το 1892 και τερμάτισε την λειτουργία του το 1992. Από αυτό το εργαστήριο βγήκαν βιβλία υψηλής ποιότητας και διασώθηκαν πλήθος εκκλησιαστικών και λοιπών βιβλίων.
Βέβαια το Άγιο Όρος έχει αναδείξει και άλλα τέτοια εργαστήρια βιβλιοδεσίας και πλήθος βιβλιοδετών Καλαβρυτινών μοναχών στην πλειονότητά τους, ενδεικτικά αναφέρω τους:
Ιερομόναχος Ευθύμιος (1841 με 1926) υπήρξε ο ιδρυτής του βιβλιοδετείου «Ο ΑΘΩΣ».
Μοναχός Νήφων (1877 με 1953) κατά κόσμο Αθανάσιος Λαμπίρης από την Κλειτορία Καλαβρύτων, μαθητής του Ευθυμίου.
Μοναχός Θεόκτιστος (1900 με 1956) κατά κόσμο Θεόδωρος Θεοδωρόπουλος από το χωριό Πύργος της κοινότητας Λετρίνου Ηλείας.
Ιεροδιάκονος Νήφων ( 1912 με 1987) κατά κόσμο Ιωάννης Κουτρουμπής από το χωριό Κραστικοί Καλαβρύτων που υπόγραφε σαν «βιβλιοδέτης».
Ιερομόναχος Νήφων (1942 με 1992) κατά κόσμο Αθανάσιος Μαρώσης.


Το κλίμα που επικρατούσε κατά τα χρόνια που γέρων στο Κουτλουμουσιανό κελλί του Αγίου Ευθυμίου ήταν ο Μοναχός Νήφων με συνοδεία τους μοναχούς Ιωάννη, Ιερώνυμο και Αλέξιο διασώζεται στο ημερολόγιο που κράτησε ο ποιητής Τ.Κ. Παπατσώνης κατά την επίσκεψή του το 1927. Το βιβλιοδετείο σταδιακά έχασε την αίγλη του, ο Ιερομόναχος Νήφων υπήρξε άριστος τεχνίτης στην διακόσμηση, στο ημερολόγιο του το 1979 έγραφε «Εργασία πολύ με βιβλία, και άνθρωπον δεν έχωμεν βοηθόν». Σε αυτό το ημερολόγιο φαίνεται η αγωνία του για την συνέχιση της βιβλιοδετικής παραδόσεως του Κελλιού, πράγματι μετά την κοίμηση του Ιερομόναχου Νήφωνα καμιά εκδοτική δραστηριότητα δεν υπήρξε στο εν λόγω βιβλιοδετείο.

ΤΟ ΕΡΓΟ
Η βιβλιοδετική παραγωγή σε αυτά 100 περίπου χρόνια λειτουργίας του «Ο ΑΘΩΣ» ανέρχονται σε χιλιάδες βιβλία και βρίσκονται σε όλες τις βιβλιοθήκες του Άθωνα αλλά και σε ιδιωτικές συλλογές. Η τεχνική παρουσιάζει πολλές παραλλαγές με κύριο χαρακτηριστικό την βιβλιοδεσία της «περαστής», η διακόσμηση δείχνει την ευρύτητα των τεχνικών γνώσεων των μοναχών, συνήθως χρησιμοποιούσαν κοσμήματα τα οποία αποτύπωναν το σχέδιό τους με θερμοκρασία, τα εργαλεία που δεν είχαν ξύλινη λαβή κατασκεύασαν ειδική πρέσα όπου θέρμαιναν παιζόμενο το εργαλείο και το πίεζαν με την βοήθεια μοχλού σε σύντομο χρόνο και με μεγάλη ακρίβεια.
Έχουμε πληροφορίες για το τιμολόγιο των μοναχών στην βιβλιοδέτηση των βιβλίων χαρακτηριστικά:
Στις 3.4.1921 δόθηκαν 150 δραχμές δια «ευαγγέλιον ασήμια» προφανώς φιλοτεχνήθηκαν λίγα αντίτυπα της μορφής αυτή, διότι η κύρια βιβλιοδεσία ήταν σε δέρμα. Οι ράχες περιλαμβάνουν εξογκώματα νεύρα και είναι διακοσμημένες λιτά, ο τίτλος αναγράφεται στο πρώτο πάνω κενο ανάμεσα στα εξογκώματα.
Το εξοδολόγιο αναφέρει αγορά ευαγγελίου έναντι 24 δραχμών, αλλού αναφέρεται αγορά «105 δρ(άμια) πάφ(ίλα) δια ευαγγέλ(ιον) δρχ 6,80». Στα εσώφυλλα οι μοναχοί διαλέγουν ελληνικό εμπόριο διακοσμημένο χαρτί, έτσι βλέπουμε ότι αγόρασαν 300 μαρμαρόκολλες τον Οκτώβριο του 1920 και χρησιμοποιήθηκαν κατά την διαρκεί 18 μηνών αφού στις 2/4/1922 έγινε νέα προμήθεια 125 φύλλων και μετά αγοράστηκαν 200 κόλλες χαρτί Βενετίας.
Η εργασία του βιβλιοδετείου όταν ολοκληρωθεί τυπώνεται με μπλέ μελάνι η σφραγίδα
«ΒΙΒΛΙΟΔΕΤΕΙΟΝ Ο ΑΘΩΣ ΝΗΦΩΝΟΣ ΙΕΡΟΔΙΑΚΟΝΟΥ ΚΑΙ Σ/ΔΙΑ ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΟΣ ΝΗΦΑΙΩΝ ΚΑΡΙΑΙ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ» η σφραγίδα έχει μορφή ελλείψεως.

ΑΓΙΟΝΟΡΕΙΤΙΚΑ ΧΡΥΣΟΣΤΟΛΙΔΑ
Ο ιεροδιάκονος Νήφωνας αναφέρει ότι κληρονόμησε το 1987 μπρούζινα κοσμήματα από τους γεροντάδες του κελλιού και ότι στα παλιά χρόνια πήγαιναν στο Κελλί Γιανιώτες σκαλιστές που τα έφτιαχναν για λογαριασμό των καλογήρων, σε ατά μπορεί κανείς να διακρίνει το όνομα του τεχνίτη που τα κατασκεύασε πχ «ΠΗΛΕΙΔΗΣ».
Τα κοσμήματα αυτά είναι πολλά και προέρχονται από αγορές και προσφορές προς το Κελλί πχ 1919 αγορά 28 εργαλεία από την Ι Μ Σταυρονικήτα δρχ 140.
27/8/1921 (χωρίς να αναφέρεται ο αριθμός των εργαλείων) αγορά δρχ 100 κλπ (όλα αυτά τα μαθαίνουμε από το εξοδολόγιο που διατηρούσαν οι μοναχοί)
Επίσης είχαν στοιχεία εκτύπωσης των τίτλων (Ελληνικά, Βουλγάρικα και Σέρβικα).
Τα εργαλεία αυτά περιέσωσε ο γέροντας Χρυσόστομος του Σιμονοπετρίτικου κελλιού του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου στις Καρυές.
Η συλλογή αυτή περιλαμβάνει :
70 διακοσμητικά εργαλεία
16 κοσμήματα
6 τροχοί
7 παλέτες
6 γραμμές
9 αμφιπρόσωπα κοσμήματα (ανάσταση, παναγία κλπ)
Τα εργαλεία αυτά είναι πραγματικά έργα τέχνης ζηλευτά σε κάθε βιβλιοδέτη.

ΥΛΙΚΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΕΣ
Οι μοναχοί διατηρούσαν σημειωματάριο με τα έξοδα που πραγματοποιούσαν από το 1910 μέχρι το 1970 εκεί βλέπουμε μερικά στοιχεία των αγορών που πραγματοποιούσαν και από πού πχ «Ιουλίου 14 1938 έτος δέρματα 16+1 ποδάρια μαύρα καλά Αθηνών. 2 φύλλα χρυσό ελείφθησαν».
Στην δεκαετία του 1920 προμηθευτής ήταν κάποιος με το όνομα «Πατερίτσας», πρόκειται για βυρσοδεψείο στο Χιλλιανδαρινό κελλί της Μεταμόρφώσεως του Σωτήρος στις Καρυές, το όνομα οφείλεται διότι το κελλί αυτό κατείχε μια ράβδο (πατερίτσα) του Αγίου Σάββα του Ηγιασμένου.
Στην δεκαετία του 1910 προμηθευτής ήταν ο έμπορος Π Πανταζάκος που είχε μαγαζί στις Καρυές, το 1913 φαίνεται η αγορά δέρματος Μαροκινού και φύλλων χρυσού.
Στην Νέα Σκήτη το 1935 φαίνεται ότι υπήρχε «δερματοποιός» με το όνομα μοναχός Ευθύμιος, και το εξοδολόγιο αναφέρει «δια κατεργασία δέρματος ζαρκάδι δρχ 25».
Στο σημειοματάριο αυτό υπάρχουν και οδηγίες του ιεροδιακόνου Νήφωνα προς τον ιερομόναχο Νήφωνα για το ταξίδι του γύρω στα 1970 στην Αθήνα και την Θεσσαλονίκη για την προμήθεια υλικών, υπάρχουν διευθύνσεις χαρακτηρισμοί μονολεκτικοί για τους εμπόρους πχ Πειραιά. Έχεις σύστασιν Πλατεία Θεμιστοκλέους 136-137 ΔΦ Φρηγορόπουλος Πράσινα Πάρε ψιλά έχει φθηνότερα.
Νικόλαος Φραγκής Αθήναι Ερμού 84 Δέρματα.
Βιβλιοπωλεία. Αλέξανδρος Κολολός. Πανεπιστημίου 34Β. Έχει βιβλία παλαιά, ρώτησε αν έχει τους Βίους Παράλληλους Γούδα. Κλπ

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΙΕΡΟΔΙΑΚΟΝΟΥ ΝΗΦΩΝΑ (ΚΟΥΤΡΟΥΜΠΗ)
Αυτό βρέθηκε στην βιβλιοθήκη 10 χρόνια μετά την κοίμησή του. Ξεκινά 1/1/1979 μέχρι 12/3/1979 και επανέρχεται το 1986 μέχρι 29/4/1987. Εκεί βρίσουμε πληθώρα στοιχεία, σχόλια, επισκέψεις μέχρι τι τρώει. Η φτωχική ζωή του βιβλιοδέτη μοναχού είναι δοσμένη με τόσο όμορφο τρόπο που θυμίζει Μακρυγιάννη, μπαίνω στον πειρασμό να παραθέσω πολύ λίγα αποσπάσματα από αυτό το ημερολόγιο με την ορθογραφία του (μη παραξενευτείτε αν στο μέλλον αυτό το ημερολόγιο γίνει κάτι σαν τα απομνημονεύματα του Μακρυγιάννη).

1.1.1979 Δευτέρα
Λειτουργία, Ονούφριος, Διακο- Γιάννης όχι Διάστασις Έψαλε Π Γρηγόριος και εγώ. Τράπεζα και 2 Κώστιδες Θασίτης και έτερος. Πήγα Μονήν, πήρα μαντήλι και πορτοκάλι από Π Νεκτάριον. Ηγούμενος ήτο εις Σταυρονικήτα δια χαιρετίσματα. Διάκος έψαλε στο Κουτλουμούσι αγρυπνίαν.

10.1.1979 Τρίτη
Πρωί γάλμε τυρί. Γρύπη εξακολουθεί. Μεσημέρι φαγητόν ρίζι σούπα και τυρός. Ο Παπα Νήφων έφαγε κολατσιό 2 αυγά τηγανητά. Το απόγευμα πήγε φειτίκια στην Αθωνιάδα, κιλά 50Χ15= 750 δρχ, ως και του Νικοδήμου Μπιλάλη εις Καψάλαν και βιβλία εις Αθωνιάδα. Βράδυ φαγητόν γιαούρτι και τίποτες. Βαρειά γρίπη. Το χιόνι βγήκε επιτέλους με ένα νοτιά. Ο Μπαβέας έστειλε δέμα δέρματα 15= δρχ 5000 Πλήρωσε.....χιλ δια δόντια του στον Π Αρσένιον οδοντιατρόν.

5.2.1979 Κυριακή
Πρωί Λειτουργίατου Ασώτου. Είσαν Ονουφριου 2 και Σάββας και ο Θασίτης και ένας λαϊκός στον Ονούφριον. Μεσημέρι αρνί γάλακτος 170 δρχ το κιλόν, με κριθαράκι και τυρί. Ητο ωραίον. Μη χειρότερα όμως, οι Μοναχοί να κρεοφαγούν! Πήραν οι ποταμοί, πήραν ημάς. Δείπνον ζωχούς με βακαλάον τιχανιτόν και ύπνο. Λίγα απόψε δια δίαιταν λίγο στομάχου Ο Κώστας Κριτσέλης ήτο εν ευθυμία με ούζον. Στείλαμε και στον κον Ι Ρασσάν μία μερίς φαγητού Πολιτικά: Η Περσία έχει αναταραχές και σφαγαίς (Ο καιρός συνεχίζει βόρειος και βροχή λέλαψ).

20 .2. 1979 Καθαρή Δευτέρα
Ο Παπάς χρυσώνει Ευαγγέλια και πλένει και ρούχα του. Εγώ μπαλώνων βιβλία εν ησυχία. Έπαυσαν αι φωναί και φασαρίαι. Τριήμερος νηστεία. Ούτε νερό έως Τετάρτη μεσημέρι. Διορθώνω της Τραπέζης Εθν Αρναίας Εγκυκλίους, βιβλία. Περάσαμε εν ησυχία. Νηστείς (Ο καιρός χάλσε ομίγλη. Το απόγευμα ήλιον αλλά βοριάς φυσά).

8.3.1987 Σάββατον
Καιρός ήσυχος, ήλιος. Φαγητόν σουπιές και βολβούς. Ο παπάς χάλσε την κληματαργιά μπροστά στο σπήτι δια να κάνη κήπον. Θα ιδούμε τι επιτυχία θα έχη. Δείπνον όμοιον και ταραμά.

22.4.1987 Τρίτη
Ο Π Νήφων τελειώνει του Ζωγράφου Βιβλία έως 80.

24.4.1987 Πέμπτη
Καιρός βροχή. Εγώ αρχίνησα τα Μηναία τα παλιά και τα μπάλωσα όλα.
Τα είχεν φάγει ο σκόρος πολύ. Είναι Βενετίας παλιά.

28.4.1987 Τρίτη
Εργασία Μηναία εγώ βάσανο μεγάλο παλιά.


 
Το αφιέρωμα της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ
Επτά ημέρες 8/2/1998


1388 - Ευχή του Γέροντα Παΐσιου σε εορτάζοντα μοναχό


Ήταν του Αγίου Χριστοδούλου, 21 Οκτωβρίου. Στην Ιερά Μονή Κουτλουμουσίου γιόρταζε ο Γέροντας της Μονής και επειδή έφερα κι εγώ το όνομα του αγίου, γιόρταζα κι εγώ. Οι πατέρες όλοι βρισκόντουσαν μέσα στο συνοδικό κι ευχόντουσαν στον ηγούμενο της Μονής. Εγώ με έναν αδελφό ήμασταν παραπλεύρως, στο κουζινάκι κι ετοιμάζαμε τα κεράσματα.
Εκείνο τον καιρό ο εγωισμός μου ήταν πολύ μεγάλος. Ήμουν νέος στη μοναχική ζωή κι είχα λογισμούς να γίνω καλύτερος και πιο ενάρετος από τον γέροντά μου. Φυσικά, δεν καταλάβαινα τους λογισμούς μου, αλλά επειδή δεν τους έλεγα και πουθενά, δεν μπορούσε κανείς να με βοηθήσει.
Ο Γέροντας Παΐσιος όμως, που μέσα του είχε πάντα ενεργό τη Χάρη του Αγίου Πνεύματος, πληροφορήθηκε από αυτήν, τους λογισμούς μου και με τον γεμάτο καλοσύνη και στοργή τρόπο του με έκανε να συναισθανθώ λίγη από την μεγάλη κατάντια μου.
Ενώ λοιπόν, εμείς ετοιμάζαμε τα κεράσματα, από τον διάδρομο ακούστηκε μια φασαρία. Κάποιοι αδελφοί ανέβαιναν βιαστικά για να αναγγείλουν ότι ερχόταν ο Γέροντας Παΐσιος. Άφησα τότε τα κεράσματα και βγήκα στην πόρτα της μικρής κουζίνας που έβλεπε στον διάδρομο. Όταν ο Γέροντας πλησίασε, έσκυψα να του βάλω μετάνοια και να ασπαστώ το χέρι του. Τότε ένας από τους πατέρες που τον ακολουθούσαν του είπε :
-Γέροντα, γιορτάζει σήμερα και ο πατήρ Χριστόδουλος.
Τότε με ρώτησε ο Γέροντας :
-Γιορτάζεις και συ σήμερα; Τι να σου ευχηθώ; Σου εύχομαι ο ηγούμενος της Μονής να γίνει σαν τον όσιο Χριστόδουλο τον εν Πάτμω και συ να γίνεις σαν τον ηγούμενο!
Χαμογελώντας κάπως, προχώρησε δύο - τρία βήματα προς το διάδρομο και αφού σταμάτησε γύρισε πάλι προς το μέρος μου και μου είπε μειδιώντας:
-Σου φτάνει αυτό;
Και μπήκε μέσα στο συνοδικό.
Από εκείνη τη στιγμή ο εγωισμός μου εκδηλώθηκε! Εσωτερικά άρχισα να παιδεύομαι από λογισμούς και να στενοχωρούμαι που ευχήθηκε στον ηγούμενο να γίνει σαν τον όσιο Χριστόδουλο και σε μένα μόνο (!) σαν τον ηγούμενο. Με αυτόν τον ωραίο τρόπο όμως, μ' έκανε ο Γέροντας να συναισθανθώ ότι με παίδευε ο εγωισμός μου. Χωρίς να το καταλαβαίνω. Κάποια στιγμή λοιπόν, είδα ότι η ευχή που έκανε ο Γέροντας για τον ηγούμενο και για μένα ήταν απολύτως η ίδια. Σ' εκείνο όμως που τελικά έμεινα ήταν ο πολύ διακριτικός και γεμάτος αγάπη τρόπος του Γέροντα, που με έκανε, έστω και αν δεν είχα διάθεση, να ταπεινωθώ και να αγωνίζομαι πλέον φιλότιμα, το κατά δύναμη, για να διώξω τον εγωισμό μου.

Απόσπασμα από το βιβλίο «Σκεύος εκλογής» του ιερομονάχου Χριστόδουλου Αγιορείτου

1387 - Οσιομάρτυς Θεοφάνης (†1588)


Αγιορείτης Άγιος
Μνήμη 8 Ιουνίου

Γεννήθηκε στο χωριό Ζαπάντι, σημερινό Καλόβρυση, της Καλαμάτας του νομού Μεσσηνίας, από ευσεβείς γονείς, τον Νικόλαο και την Κύρω. Νέος καθώς βρισκόταν στην Κωνσταντινούπολη και μάθαινε τη ραπτική τέχνη από σκληρό αφέντη, ο κατά κόσμον Θεόδωρος, που διακρινόταν για τη σωματική του ωραιότητα παρασύρθηκε, αρνήθηκε τη χριστιανική του πίστη και ασπάσθηκε τον μουσουλμανισμό. Οι μουσουλμάνοι χάρηκαν για την αλλαξοπιστία του και τον περιποιούνταν με πολλές κολακείες και τιμές, διδάσκοντάς τον επί μία εξαετία τα τουρκικά και αραβικά στα βασιλικά ανάκτορα. Οι πολλές μελέτες του τον οδήγησαν στον Χριστό. Θυμήθηκε την πίστη που αρνήθηκε και με τύψεις και δάκρυα αποφάσισε την επιστροφή του. Προσευχόμενος στην Αγία Τριάδα ενδυναμώθηκε στην απόφαση του.
Ο νέος και ωραίος Θεόδωρος περιπλανήθηκε αρκετά σε διάφορους τόπους, για να βρει κατάλληλο άνθρωπο, που θα τον βοηθούσε στη συγχώρεση και τη σωτηρία του. Επισκέφθηκε την Βενετία, όπου αρχιεράτευε ο σοφός και άγιος μητροπολίτης Φιλαδελφείας Γαβριήλ Σεβήρος (1577-1616). Σημειώνεται στον βίο του: «Τετυχηκώς εγεγόνει θείων τε και θαυμασίων ανδρών. Τούτων δ΄ ην ο τα πρωτεία φέρων και των αρχιερέων τω όντι ακρότης κύριος Γαβριήλ, ο της αγιωτάτης μητροπόλεως Φιλαδελφείας προϊστάμενος, ον δια την ενούσαν αυτώ αρετήν και σοφίαν, των καθ' ημάς και των θύραθεν, η των Ενετών αριστοκρατία, ως του ελληνικού γένους Κυβερνήτην άριστον δια τιμής άγουσα, ηγούμενον τούτου και οικονόμον απεκατέστησε μάλιστα». Ο άγιος αυτός ιεράρχης τον δίδαξε, τον νουθέτησε, τον στήριξε και τον έκειρε μοναχό, ονομάζοντας τον Θεοφάνη. Τον παρότρυνε προς το μαρτύριο, λέγοντας του πως η ολοκλήρωση της μετανοίας του θα είναι να χύσει το αίμα του για τον Χριστό, τον όποιο είχε αρνηθή. Ο Θεοφάνης στερεωμένος με αρχιερατικές ευχές, θεία δύναμη και θερμή πίστη επέστρεψε στην πατρίδα του για να μαρτυρήσει.
Περιπλανήθηκε πάλι πολύ, μέχρι να φθάσει τελικά στο ποθούμενο μαρτύριο. Από την Κωνσταντινούπολη, όπου δεν κατάφερε να μαρτυρήσει, πηγαίνει στην Αθήνα, όπου μετά τριήμερη προσευχή, παρουσιάζεται στον εκεί δικαστή με θάρρος, ομολογώντας δημόσια τη χριστιανική του πίστη και τη λανθασμένη του πρότερη άρνησή της. Δεν καταφέρνει τίποτε και ο δικαστής τον διώχνει. Στη συνέχεια μεταβαίνει στην Εύβοια και την Λάρισα προκαλώντας τους δικαστές να τον οδηγήσουν στο μαρτύριο. Στην Λάρισα ο σκληρός και άγριος δικαστής διατάζει να τον μαστιγώσουν εξακόσιες φορές. Μέσα από τις πληγές του ο άγιος ευχαριστεί τον Θεό που πάσχει και χαίρεται πραγματικά θεωρώντας ότι πάσχει άλλος και όχι ο ίδιος. Προσευχόμενος θεραπεύεται και αναχωρεί για το Άγιον Όρος.
Στο Άγιον Όρος συνάντησε ενάρετους μοναχούς και πνευματικούς, τους οποίους συμβουλεύθηκε και οι οποίοι τον στερέωσαν και τον όπλισαν με τις ευχές και ευλογίες τους: «Πολλοίς των θαυμασίων ολοσχερώς της αρετής αντεχομένοις εντυχών, εξ ων εύχρηστα τε και κάλλιστα αρυσάμενος». Παρέμεινε στη Μονή Βατοπαιδίου και εκεί συναντήθηκε με τον μελλοντικό βιογράφο-υμνογράφο του λόγιο ιεροδιάκονο Συνέσιο τον Βατοπαιδινό, του οποίου η βιογραφία σώζεται στη Μονή.
Ενισχυμένος από το Άγιον Όρος μεταβαίνει πάλι στην Κωνσταντινούπολη για την εκπλήρωση του σκοπού του. Σημαντική ήταν εκεί η γνωριμία του με τον νέο «αλείπτη» του πνευματικό Ευθύμιο. Αυτός τον προετοίμασε κατάλληλα για το μαρτύριό του, ώστε να μη δειλιάσει και αποκάμει. Μετέλαβε των αχράντων μυστηρίων και μετά από ολονύκτια, θερμή και μετά δακρύων προσευχή οδηγήθηκε με θάρρος και τόλμη στο δικαστήριο, για να ομολογήσει απτόητα τον σταυρωθέντα και αναστηθέντα Χριστό ως μόνο αληθινό Θεό. «Τη του ζωοποιού σταυρού πανοπλία καθοπλισάμενος, και «επ' ονόματι της τρισσοφαούς και παναιτίου και ζωαρχικής Παναγίας Τριάδος» ειπών».
Με όλη τη δύναμη της ψυχής του ομολόγησε τον Χριστό θεό αληθινό ενώπιον του δικαστηρίου και δήλωσε τη μετάνοια του για την εκτροπή του στη μουσουλμανική θρησκεία. Θυμωμένος ο δικαστής ζήτησε την άμεση φυλάκισή του, για να σκεφθεί καλύτερα την καλύτερη τιμωρία του. Οι δέσμιοι ειρωνευόμενοι τον οδηγούσαν στη φυλακή κλωτσώντας και ραπίζοντάς τον σκληρά. Πάλι ο δικαστής τον κάλεσε να απολογηθεί για να δει μήπως ήταν μεθυσμένος η σαλεμένος. Ο άγιος όμως με περισσή λογική, ευφράδεια και αποδείξεις επέμενε ότι αμάρτησε φρικτά που παρασύρθηκε από την ασέβεια, χαίρεται που επέστρεψε στον Χριστό και δεν πτοείται από καμιά τιμωρία. Ο δικαστής διέταξε να τον μαστιγώσουν επτακόσιες φορές, να τον οδηγήσουν δέσμιο στη φυλακή και να τον φυλάγουν.
Κατά τη δεύτερη αυτή φυλάκισή του οι δεσμώτες του τον βασάνιζαν συνέχεια με διάφορα και βαρειά βασανιστήρια. Μάλιστα τον ειρωνεύονταν και τον προκαλούσαν να δουν κάποιο θαύμα από αυτόν. Ο άγιος προσευχόταν ατάραχα στον ήλιο της δικαιοσύνης Χριστό και την Υπεραγία Θεοτόκο επί τρεις ώρες. Όταν είπε το «αμήν» της προσευχής του, έγινε μεγάλος σεισμός. Συνταράχθηκαν τα θεμέλια της φυλακής, και ενώ ήταν νύχτα έλαμψε όλος ο τόπος από υπερουράνιο φως. Ο άγιος σε στάση προσευχής, λυμένος από τα δεσμά του, φωτεινός και χαρούμενος, δόξαζε τον θεό. Οι διώκτες βασανιστές του είχαν μεταβληθεί από άγρια θηρία σε ήμερα πρόβατα, που ζητούσαν συγχώρεση παρακλητικά, του προσκυνούσαν τα πόδια και τον ικέτευαν να τους ελεήσει για όσα κακά του έκαναν πριν. Μερικοί μάλιστα, ακούοντας την ωραία διδασκαλία του οσιομάρτυρος πίστεψαν στον Χριστό.
Όταν οι άρχοντες πληροφορήθηκαν τα γενόμενα, τον κάλεσαν πάλι στο δικαστήριο για απολογία. Ο άγιος προσήλθε άφοβος και παρά τις απειλές για τη ζωή του και τις υποσχέσεις, για μια ζωή πολυτελή και άνετη αν αρνηθεί τον Χριστό, επέμενε υποστηρίζοντας τη χριστιανική πίστη ως μόνη αληθή, διαλύοντας τα' άσοφα επιχειρήματα των δικαστών και στηλιτεύοντας την πολλή άγνοιά τους. Απογοητεύθηκαν οι δικαστές από την υπομονή και την επιμονή του, όπως και οι βασανιστές του, που τον παρακολουθούσαν παράδοξα να χαίρεται στις τιμωρίες που τον υπέβαλαν. Αποφάσισαν λοιπόν να τον βασανίσουν φρικτά και να τον θανατώσουν. Έτσι τον ανασκολοπίζουν, γδέρνουν λωρίδες από το στήθος και την πλάτη του, τον ανεβάζουν σε μουλάρι και τον γυρίζουν στους δρόμους της Κωνσταντινούπολης προς θεατρινισμό και εξευτελισμό του. Κατόπιν τον ρίχνουν σε τσιγγέλια, που διαπερνούν το σώμα του, τον καταξεσκίζουν και τον καταματώνουν.
Μέσα σε όλα αυτά τα φρικτά βασανιστήρια και τους μεγάλους πόνους ο άγιος, παρέμενε ατάραχος και θερμά προσευχόμενος. Ευχαριστούσε εγκάρδια την Αγία Τριάδα που τον αξίωσε του ποθούμενου και παρακαλούσε να φανεί σημείο στους άπιστους. Μετά την προσευχή του αγίου κατέβηκε ένα πρωτοφανέρωτο από τον ουρανό ολόλευκο πτηνό σαν περιστέρι. Στη θέα του ο άγιος γέμισε χαρά και ευχαρίστηση, ενώ όλοι οι παρόντες έμειναν απορημένοι και έκπληκτοι. Οι Τούρκοι θαυμάζοντας έλεγαν μεταξύ τους: «Αλήθεια, αληθινός θεός είναι ο Χριστός, που κηρύττεται και δοξάζεται από τον μάρτυρα». Το πτηνό έμεινε εκεί τρεις ώρες και έφυγε. Άρχισε να σκοτεινιάζει. Ο άγιος φώναξε, όπως ο Χριστός στον σταυρό: «διψώ». Οι δήμιοί του άρπαξαν την ευκαιρία και άρχισαν να τον πειράζουν λέγοντάς του" «γίνε σαν και εμάς και θα σου δώσουμε νερό». Ο άγιος δεν ταράζεται και τους άπαντα πως τον δροσίζει ο Χριστός και διψά μόνο τη σωτηρία του.
Μέσα στη νύχτα που ακολούθησε ήλθαν δυνατές βροντές και αστραπές, ενώ ουράνιο φως τύλιξε το καταταλαιπωρημένο σώμα του ένδοξου νεομάρτυρα. Οι παριστάμενοι Τούρκοι με θαυμασμό, ύστερα από όλα τα θαυμάσια που έβλεπαν, διεκήρυτταν πως μία και μόνη των Χριστιανών η ευσέβεια είναι καθαρά αληθινή. Τότε οι δήμιοι φοβήθηκαν ότι θα προσηλυτισθεί ο λαός και παίρνοντας με αγριότητα στα χέρια τους ότι αιχμηρό αντικείμενο έβρισκαν μπροστά τους άρχισαν βάρβαρα να γδέρνουν το πρόσωπό του και του έβγαλαν τα μάτια. Ο άγιος εξέπνευσε και παρέδωσε το πνεύμα στον Πλάστη του, που τόσο αγάπησε και για τον οποίο αυτοπροαίρετα και πρόθυμα θυσιάσθηκε.
Τότε οι φιλόχριστοι, φιλάγιοι και φιλομάρτυρες χριστιανοί, δίνοντας δώρα και χρήματα στους δήμιους, πήραν τα τίμια λείψανα του μάρτυρος και μάζεψαν με ευλάβεια το αίμα του. Αυτά έγιναν πηγή θαυμάτων σε χωλούς, λεπρούς, δαιμονισμένους, ανίατα και πολυχρόνια ασθενείς, που με πίστη τα προσκυνούσαν και επικαλούνταν τον άγιο. Όσοι όμως από τους δημίους πρωτοστάτησαν στην κατακρεούργηση του μάρτυρος, είχαν κακό τέλος. Άλλοι τυφλώθηκαν, άλλοι τρελλάθηκαν και μανιασμένοι πνίγηκαν στη θάλασσα, άλλων τα χέρια ξεράθηκαν και ο καθένας απέλαβε τη δίκαιη τιμωρία. Ορισμένοι πάλι μετανόησαν, επικαλέσθηκαν τη βοήθεια του αγίου και έγιναν μάρτυρες και κήρυκες των θαυμάτων του και της χριστιανικής πίστης, που αναδεικνύει τέτοιες αγέρωχες ιερές μορφές, όπως τον ένδοξο μεγαλομάρτυρα, νεομάρτυρα Θεοφάνη.
Το μαρτύριο του αγίου τοποθετείται στις 8 Ιουνίου 1559. Όλοι βασίζονται στο Νέο Μαρτυρολόγιο του αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου. Κατά ορθή όμως παρατήρηση του αγιολόγου καθηγητή κ. Π. Β. Πάσχου το μαρτύριο του αγίου τοποθετείται το 1588 βάσει του Κώδικος 339 του Μετοχίου του Παναγίου Τάφου στην Κωνσταντινούπολη και του Κώδικος 797 της Ιεράς Μεγίστης Μονής Βατοπαιδίου, όπου τα χρονολογικά στοιχεία με τον αναφερόμενο μητροπολίτη Φιλαδελφείας Γαβριήλ Σεβήρο (1577-1616), από τον οποίο εκάρη ο οσιομάρτυς Θεοφάνης στη Βενετία, δεν συμφωνούν με τη μαρτυρική του τελείωση το 1599.
Όπως αναφέραμε, βιογράφος και υμνογράφος του είναι ο ιεροδιάκονος Συνέσιος Βατοπαιδινός.
Η μνήμη του τιμάται στις 8 Ιουνίου.