Παρασκευή, 20 Απριλίου 2012

1143 - Παπα Δαμασκηνός ο Χιώτης


Δαμασκηνός ιερομόναχος Ροδάκης (1926-2010)
(Φωτογραφία: Chrysostomus Dahm, 1957)
Ροδάκης Ιωάννης του Δημητρίου εκ Χίου
Γεν. 1926, προσελ. 1954, κουρά 1955,
Χειροτ. Εις Διακ. 1959, εις Πρεσβ. 1960
Κοιμήθηκε 23/3/2010

Δημοσιεύθηκε στην Ελευθεροτυπία τον Αύγουστο του 1992

Ο αρχιμανδρίτης Δαμασκηνός Ροδάκης είναι ο πιο γνωστός αγιογράφος του Αγίου Όρους. Ζει στις Καρυές σ' ένα διώροφο σπίτι τριγυρισμένο από κήπους γεμάτους ορτανσίες. Τα καλοκαίρια πηγαίνει στο παραθαλάσσιο σπίτι που έχει στην πλευρά του Αιγαίου και μοιράζει τον χρόνο του ανάμεσα στην ζωγραφική και στο ψάρεμα με την βάρκα του.
«Προέρχομαι από οικογένεια ζωγράφων της Χίου», μας λέει ο π. Δαμασκηνός. «Έχω σπουδάσει ζωγραφική στο Ντίσελντορφ της Γερμανίας με καθηγητή τον Μπέσιαν και ψηφιδωτό στην Ραβέννα της Ιταλίας. Ήμουν τοπιογράφος και στο Όρος ήρθα για να ζωγραφίσω. Κι έμεινα. Έχω 37 χρόνια».
Για τον ζωγράφο ήταν σχετικά εύκολο να κάνει βυζαντινή αγιογραφία. Απλώς χρειαζόταν να μάθει την τεχνική. Δεν ήταν όμως εύκολη η καλλιτεχνική έκφραση μέσα από τις καθιερωμένες φόρμες της αγιογραφίας.
«Παλιότερα στο Όρος κυριαρχούσε η ιταλική σχολή. Φαντάζεσθε τους αγγέλους με ροδομάγουλα και τους αγίους με κόκκινα χείλη; Οι Γερμανοί μας έδωσαν την κατεύθυνση να στραφούμε στην βυζαντινή αγιογραφία, στην ορθόδοξη παράδοση», συνεχίζει ο π. Δαμασκηνός. «Αλλά τα όρια της αγιογραφίας είναι δεδομένα. Δεν μπορώ να δω τον Άγιο Γεώργιο σ' ένα τοπίο διαφορετικό απ' αυτό που μας παρέδωσαν. Στην αγιογραφία δεν υπάρχει πειραματισμός. Απλώς αντιγράφουμε. Εγώ το θεωρώ κόπια».
Παράλληλα με την αγιογραφία, ο π. Δαμασκηνός άρχισε στο αγιορείτικο εργαστήρι του τους πειραματισμούς. Διαμόρφωσε μία δική του τεχνική, που ονομάζει «ρεζερβάζ τεκνίκ» και δίνει στα έργα του μία τρισδιάστατη αίσθηση. Έχει πουλήσει εκατοντάδες έργα (αγιογραφίες, ρεζερβάζ τεκνίκ, ακουαρέλες) σ' όλη την Ευρώπη. «Μόνο η Γερμανία έχει πάνω από 1.000 τεμάχια δικά μου». Έχει κάνει ατομικές εκθέσεις σε Παρίσι, Βερολίνο, Εσεν, Μπραουνσβάϊκ, Μπίλεφελντ και άλλες ευρωπαϊκές πόλεις. «Τώρα ετοιμάζω, πυρετωδώς μάλιστα, μία έκθεση στο Τορίνο η οποία θα μεταφερθεί και στην Ανδόρα. Είμαι πολύ γνωστός έξω και συνεχώς μου ζητάνε να εκθέσω. Φυσικά δεκάδες Έλληνες καλλιτέχνες, διανοούμενοι και φιλότεχνοι έχουν αγοράσει έργα μου».
Ο π. Δαμασκηνός δεν είναι ένας απλός αγιορείτης καλόγερος. Είναι ταυτόχρονα κι ένας ανήσυχος κοσμοπολίτης καλλιτέχνης. «Ταξιδεύω πολύ στην Ευρώπη. Μου αρέσει. Όχι μόνο για τις εκθέσεις μου. Θέλω να ενημερώνομαι για τις καλλιτεχνικές εξελίξεις», μας εξομολογείται δίπλα στις ορτανσίες του. Κάπου στην βιβλιοθήκη του εντοπίζουμε τους «Σατανικούς στίχους» του Ρουζντί. «Είχα την περιέργεια. Έγινε πολύς ντόρος για το βιβλίο αυτό και ήθελα να δω τι γράφει».
Αρχιμανδρίτης Δαμασκηνός Ροδάκης. Αγιορείτης καλόγερος, αγιογράφος, διανοούμενος. Αλλά και ψαράς και κηπουρός. Ένας διάσημος κοσμοπολίτης ζωγράφος...

1142 - Ο παραγυός του παπα Ιωακείμ


Κάθε Σάββατο απόγευμα ερχόταν στις Καρυές για προμήθειες των αναγκαίων και για να συναντήση ρουμάνους συμπατριώτες του, που έρχονταν απ’ την ερημική Καψάλα για να πουλήσουν τα εργόχειρά τους –κομποσχοίνια, μπαστούνια, σουσουρόσκουπες και στυλιάρια-, ο, απ’ το άθροισμα των κελλιών της αντικρυνής νότιας δασοπλαγιάς, και συγκεκριμένως απ’ το Κουτλουμουσιανό κελλί των Αγίων Θεοδώρων, χαριτωμένος Γέροντας παπαΙωακείμ (κατά κόσμον Δωρόθεος Μαρίων του Κωνσταντίνου, γεννηθείς εις Τσιμπουλεύσκι Βάλτας Ουκρανίας το έτος 1891, προσήλθε 1906(!), κουρά 1910, κοιμήθηκε 1979). Χρόνια τώρα μόνος, αφού τους Γεροντάδες του τους έθαψε, γηροκομώντας τους μέχρι τα τέλη τους επιμελώς και ευγνωμόνως, και απ΄τη Ρουμανία δεν ερχόταν κανείς να κοινοβιάση, να δη και χαρή το κελλί διαδοχή και ο ίδιος υποτακτικό ανακουφιστή και ευλαβή παραγυό.
Μόνο αγαθά αισθήματα διατηρούσε στην καρδιά του για όλο τον κόσμο και μόνο καλά λόγια ήξερε να λέη στον καθένα. Να συμβουλεύη τους αρχαρίους πατρικώτατα και να προτρέπη τους λαϊκούς σε θεοφοβία και ευσέβεια. Σε εντυπωσίαζε και σε καλοδιέθεται το γλυκύ και πάντοτε πρόσχαρο πρόσωπό του, και καθώς ήταν ευκολοπλησίαστος για συζήτησι, όλο κάποιοι τον περικύκλωναν μόλις εμφανιζόταν στις Καρυές. […]
[…] Τον έβλεπαν να δυσκολεύεται κατά την διαδρομή οι γείτονες κελλιώτες και για να τον διευκολύνουν, άρπαζαν την ντροβαδίνα απ’ τηυν πλάτη του και τηυν φόρτωναν στα μουλάρια τους. Εκ παραλλήλου όμως τον συμβούλευαν, ότι καιρός ήταν να παρατήση την πεζοπορία και να πάρη ένα μουλάρι. Αλλά εκείνος αντέτεινε, ότι δεν μπορούσε να θρέφη, να περιποιήται και να κάνη κουμάντο σε τόσο μεγάλο και ψηλό… παραγυό. Ύστερα δεν ήταν και σίγουρος αν εκείνος θα του «έκανε υπακοή».
Το 1971 στην ονομαστική γιορτή του, που όλοι ήξεραν ότι συμπλήρωνε και τα ογδόντα του χρόνια, μετά την θεία λειτουργία, κατά το κέρασμα, του είχαν μια μεγάλη έκπληξι: του έδειξαν στην αυλή δεμένον με το καπίστρι του απ’ τον στύλο της κληματαριάς έναν γαϊδαράκο με κατακαίνιουργο σαμάρι και του είπαν ότι είναι δικός του. Του τον αγόρασαν βάζοντας «ρεφενέ» όλοι τους. Του είπαν ότι είναι δοκιμασμένος ήσυχος και τον διαβεβαίωσαν ότι θα έκανε και «τυφλή υπακοή». Κατενθουσιασμένος ο Γέροντας για την αγάπη των γειτόνων, που «του βρήκαν συνοδεία», βγήκε έξω και πήγε να καλωσορίση τον «παραγυό». Του χάιδεψε το κούτελο, κι εκείνος γύρισε και τον κοίταξε με ευγνωμοσύνη. Την κίνησι αυτή την είδε σαν πολύ καλό σημάδι και του είπε:
- Αμπρέ, ημείς οι ντυό καλά τα περάσουμε. Τα ντγης.
Έκτοτε του έγινε διευκόλυνσις, παρηγοριά και συντροφιά και ποτέ δεν ξαναπήγε στις Καρυές με τα πόδια. […]

Ο χαριτωμένος Ρουμάνος παπα Ιωακείμ (αποσπάσματα)
από το βιβλίο
του Επισκόπου Ροδοστόλου Χρυσοστόμου

φωτογραφίες  Αγιορειτική Φωτοθήκη
από τη σελίδα: http://athosprosopography.blogspot.com

1141 - Η χιλιετής παρουσία των Ρώσων στο Άγιο Όρος (βίντεο)


Μια πολύ ενδιαφέρουσα ταινία η οποία αναφέρεται στο ιστορικό της εμφάνισης των Ρώσων στο Άγιο Όρος,
από την εγκατάστασή τους, αρχές του 1000, στη «Μονή της Υπεραγίας Θεοτόκου του Ξυλουργού», σημερινή Ιερά Σκήτη Μπογορόδιτσα,
τη μετακίνησή τους, το 1169, στη Μονή του Θεσσαλονικέως, σημερινό Παλαιομονάστηρο, όπου παρέμειναν 7 αιώνες,
μέχρι την τελική τους εγκατάσταση στην Ιερά Μονή του Αγίου Παντελεήμονος, το 1760.
Πραγματικά θαυμάσια ταινία διάρκειας μεγαλύτερης της 1 ώρας, η οποία όμως είναι στη ρωσική γλώσσα.
. . .

Η φωτογραφία που ακολουθεί (αριστερό κλικ για μεγάλο μέγεθος), απεικονίζει την Ιερά Μονή Αγίου Παντελεήμονος την εποχή της κορυφαίας ακμής της (1910).  
Για το παρεκκλήσι, με διαστάσεις Καθολικού, που φαίνεται μπροστά από την κύρια είσοδο του μοναστηριού και λείπει από τις υπόλοιπες φωτογραφίες της εποχής, διαβάστε εδώ

1140 - Όσιος Ιωάσαφ ο Μετεωρίτης (+1422/3)


Αγιορείτης Άγιος
Μνήμη 20 Απριλίου

 Ο άγιος Ιωάσαφ ήταν υιός τού ευσεβή ηγεμόνα της Ηπείρου και Θεσσαλίας Συμεών Ούρεση Παλαιολόγου (1359-1370), πού καταγόταν από τον βασιλικό οίκο των Νεμάνια και ανακηρύχθηκε «τσάρος τών Ελλήνων, των Σέρβων και των Αλβανών». Η μητέρα του Θωμαΐδα ήταν κόρη τού δεσπότη της Ηπείρου Ιωάννη Β΄ Ορσίνη (1323-1335) και αδελφή τού τελευταίου δεσπότη της Ηπείρου Νικηφόρου Β΄ Ορσίνη (1338-1340, 1356-1359).
Ο κατά κόσμον Ιωάννης γεννήθηκε κατά το 1349-50. Η καταγωγή της μητέρας του ήταν άπό τή βυζαντινή αυτοκρατορική οικογένεια των Παλαιολόγων.... Η μητέρα της μητέρας του, η γιαγιά του Μαρία Παλαιολογίνα, ήταν δισέγγονη τού βυζαντινού αυτοκράτορα Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγου (1259-1282) άπό τον πατέρα της Ιωάννη Παλαιολόγο και εγγονή άπό τή μητέρα της Ειρήνη τού Θεόδωρου Μετοχίτη, πού ήταν κτίτορας της περίφημης μονής της Χώρας στην Κωνσταντινούπολη, και είχε παντρευτεί τον Σέρβο βασιληά Στέφανο Γ΄ Ούρεση (1321-1331), πού ήταν παππούς τού Ιωάννη. Ο Ιωάννης είχε ένα νεώτερο ετεροθαλή αδελφό, τον Στέφανο, τή Μαρία Αγγελίνα Κομνηνή Δούκαινα Παλαιολογίνα, πού ήταν παντρεμένη με τον δεσπότη των Ιωαννίνων Θωμά (+1384).
Το 1359-60 ο Ιωάννης αναγορεύθηκε στην Καστοριά συναυτοκράτορας με τον πατέρα του σε ηλικία μόλις δέκα ετών. Μετά δέκα έτη περίπου, πέθανε ο πατέρας του και τον διαδέχθηκε στην εξουσία. Η ευσεβής οικογένειά του τον βοήθησε άπό μικρό να έχει ένα ιδιαίτερο ζήλο για την πνευματική ζωή και όχι για τα κοσμικά πράγματα. Επισκεπτόταν συχνά τις εκκλησίες και τα μοναστήρια και συμμετείχε στις ιερές ακολουθίες και τις θειες λειτουργίες, ιδιαίτερα στις μονές τού Αγίου Όρους και τών Μετεώρων. Κατά τον θάνατο τού πατέρα του βρισκόταν στό Άγιον Όρος. Επέστρεψε στα Τρίκαλα και παραχώρησε την εξουσία και τή διοίκηση της Θεσσαλίας στον συγγενή του Καίσαρα Αλέξιο Άγγελο Φιλανθρωπινό το 1372. Το έτος αυτό, στην ηλικία τών 22 ετών, ο Ιωάννης Ούρεσης Παλαιολόγος, ο τελευταίος γόνος της ένδοξης δυναστείας τών Νεμανιδών, κατέφυγε στην ιερά μονή τού Πλατυλίθου, της Μεταμορφώσεως τού Σωτήρος τού Μεγάλου Μετεώρου. Εκεί μετονομάσθηκε Ιωάσαφ άπό τον όσιο Αθανάσιο τον Μετεωρίτη (+1380), τού οποίου υπήρξε πνευματικός πατέρας και καθοδηγός. Αυτός, προ της μακαρίας κοιμήσεώς του, τού παραχώ ρησε «πάσαν την εξουσίαν και αρχήν» της μονής. Μετήλλαξε τή βασιλική πορφύρα με το μοναχικό τρίχινο ράσο.
Ο Ιωάσαφ, όταν εκοιμήθη ο Γέροντάς του όσιος Αθανάσιος ο Μετεωρίτης, απουσίαζε στη Θεσσαλονίκη και στο Άγιον Όρος. Μετά την εκδημία του, επέστρεψε στο Μεγάλο Μετέωρο και ανέλαβε τα καθήκοντά του ως διάδοχος, κατά τή διαθήκη τού οσίου πνευματικού του πατρός. Το 1381 υπογράφει «Ιωάννης Ούρεσης ο Παλαιολόγος ο δια του Θείου και αγγελικού σχήματος μετονομασθείς Ιωάσαφ μοναχός». Το 1384-85 ο Ιωάσαφ μεταβαίνει στα Ιωάννινα για να παρηγορήσει και ενισχύσει την πρόωρα χήρα αδελφή του Μαρία Αγγελίνα, πού ο σύζυγός της Θωμάς Πρελιούμποβιτς είχε δολοφονηθεί, και η δια είχε ανακηρυχθεί κυβερνήτρια τού δεσποτάτου της Ηπείρου. Ο κίνδυνος της απειλής τών Αλβανών ανάγκασε τή Μαρία να έλθει σε δεύτερο γάμο με τον κόμη Ιζαού Μπουντελμόντι άπό την Κεφαλλονιά, κατόπιν συνδρομής τού Ιωάσαφ και να ειρηνεύσει το δεσποτάτο και να επιστρέψει ήσυχος στα Μετέωρα με δώρα άπό την αδελφή του, πού τα χρησιμοποίησε για τή μονή του, μαζί με μεταγενέστερες πλούσιες δωρεές, οι όποιες μεγάλυναν το Μεγάλο Μετέωρο και τον κατέστησαν δεύτερο κτίτορα.
Το 1393-1394 οι Τούρκοι κατέλαβαν τή Θεσσαλία και ο άγιος αναγκάσθηκε να αναχωρήσει για το Άγιον Όρος.
Μαζί του είχε τον ιερομόναχο Σεραπίωνα και τους μοναχούς Φιλόθεο και Γεράσιμο. Εγκαταστάθηκαν στη μονή Βατοπαιδίου, στην οποία προσέφεραν δώρα, χρήματα και ένα χρυσό σταυρό. Σε αυτούς παραχωρήθηκαν δύο κελλιά, όπως φαίνεται σε έγγραφο πού υπογράφουν και οι Βατοπαιδινοί πατέρες Θεοδώρητος Καθηγούμενος και Ιγνάτιος Προηγούμενος. Το 1394 ο Πρώτος τού Αγίου Όρους ιερομόναχος Ιερεμίας Διονυσιάτης έδωσε Κελλί στις Καρυές, για να κατοικεί ο Ιωάσαφ με τή συνοδεία του. Ο Πρώτος τού Αγίου Όρους Νεόφυτος Διονυσιάτης σε έγγραφό του αναφέρει ότι «ο κατά κόσμον ευγενέστατος και εν μοναχοίς οσιώτατος κυρ Ιωάσαφ» το 1396 αναχώρησε για τα Μετέωρα.
Ο μητροπολίτης Λαρίσης Ιωάσαφ τον ονομάζει «αειθαλές δένδρον και υψίκομον, τον κυρ Ιωάσαφ, όπερ θάλπει πάντας" τον άγιον, τον γλυκύν, τον πράον, τον ήσυχον, τον αγχίνουν ...» σε επιστολή του, όπου αναφέρει ότι έχει και μεγάλη συνοδεία μοναχών.
Ο όσιος Ιωάσαφ εκοιμήθη το 1422-23 ως απλός μοναχός σε ένα μικρό κελλί τού Μεγάλου Μετεώρου, το όποιο αγάπησε και λάμπρυνε με πολλά έργα, μεγαλώνοντας το μικρό Καθολικό, πού το αγιογράφησε, συμπλήρωσε με απαραίτητες οικοδομές και αφιέρωσε κτήματα και χειρόγραφα. Ήταν ολόψυχα αφιερωμένος στό ιδεώδες τού μοναχικού βίου, ταπεινόφρων, υπάκουος, κοινοβιάτης μοναχός, ακούραστος ασκητής και γι΄ αυτό σεβαστός και αγαπητός απ΄ όλους.
Στην ωραία και αιθέρια ιερά μονή τού Μεγάλου Μετεώρου φυλάγεται η τίμια κάρα τού οσίου Ιωάσαφ σε αργυρά λειψανοθήκη και αποτελεί μαζί με τού αγίου Γέροντά του Αθανασίου πολύτιμο και ανεκτίμητο θησαυρό και σεβάσμιο προσκύνημα289. Στό σκευοφυλάκειο της μονής φυλάγονται προσωπικά σκεύη τού οσίου, καθώς και φορητές εικόνες. Στη μονή τοιχογραφείται μαζί με τον όσιο Αθανάσιο.
Η ιερά ακολουθία του υπάρχει στους κώδικες της μονής του: 209 τού 1551 και 128 τού 17ου αιώνος και είναι ποίημα τού Ιουστίνου Δεκαδύο. Συνυμνείται με τον όσιο Αθανάσιο. Η ακολουθία δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά το 1788 στη Βενετία. Παρακλητικό Κανόνα και Χαιρετιστήριους Οίκους συνέθεσε πρόσφατα η μοναχή Θεοτέκνη.

από το βιβλίο ΟΙ ΑΓΙΟΙ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ του Μοναχού Μωυσέως, Αγιορείτου

1139 - Όσιος Αθανάσιος ο Μετεωρίτης (+1380)


Αγιορείτης Άγιος
Μνήμη 20 Απριλίου


Γεννήθηκε στη Νέα Πάτρα, τη σημερινή Υπάτη της Φθιώτιδος, από γονείς επιφανείς, περί το 1302. Νωρίς έμεινε ορφανός. Την καλή ανατροφή του με αγάπη ανέλαβε ο θειος του. Ο ζήλος του για μάθηση τον έκανε να κάθεται έξω από τα σχολεία ν' ακούει τα μαθήματα, επειδή δεν είχε τα απαιτούμενα έξοδα για τους δασκάλους του. Βλέποντας εκείνοι «το πρόθυμον και ευπάρεδρον, εδίδασκον αυτόν και δίχα μισθού». Η ευφυΐα του τον βοήθησε να μορφωθεί εξαίρετα.
Μετά την κατάληψη της πόλεως του από τους Καταλανούς (1319), κατέφυγε στη Θεσσαλονίκη, όπου ο θείος του ανεπαύθη στη μονή Ακαπνίου, στον Άθωνα, την Κωνσταντινούπολη, την Κρήτη και πάλι στον Άθωνα, όπου εκάρη μοναχός και από Ανδρόνικος ονομάσθη­κε Αθανάσιος (1332). Ασκήτευσε κοντά στη σκήτη του Μαγουλά, στη θέση Μηλέα. Υποτάχθηκε στους ενάρετους ησυχαστές Γέροντες Γρηγόριο και Μωϋσή και «πάντα τα της υπηρεσίας αβαρώς έξετέλει».
Οι συχνές επιδρομές των πειρατών ανάγκασαν να χωρίσει η ευλογημένη συνοδεία. Ο Αθανάσιος, μαζί με τον Γέροντά του Γρηγόριο, έφυγαν από το Όρος κι αναζητώντας νέο ησυχαστικό τόπο, μέσω Θεσσαλονίκης και Βέροιας, έφθασαν στους Σταγούς, στη σημερι­νή Καλαμπάκα, όπου βρίσκονται «λίθοι υψίκομοι και ευμεγέθεις από κτίσεως κόσμου», τα γνωστά Μετέωρα. Οι σχισμές των βράχων υπήρξαν η πρώτη κατοικία τους.
Στην κορυφή του μεγαλύτερου βράχου ο όσιος, μαζί με τον όσιο Ίωάσαφ, ίδρυσε την πρώτη κοινοβιακή μονή του πέτρινου δάσους, κατά τα αγιορείτικα πρότυπα προς τιμή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος και της Θεοτόκου. Η αρετή του συγκέντρωσε γύρω του πολλούς μοναχούς, για τους οποίους συνέταξε τον κανονισμό του κοι­νοβίου, στο πνεύμα της ασκητικής παραδόσεως. Στα τελευταία του έτη αποσύρθηκε σε σπήλαιο του βράχου, που σώζεται μέχρι σήμερα, όπου «αμερίμνως ο γέρων ησύχαζεν». Μετά την οσιακή κοίμησή του, ο τάφος του, που μόνος του τον είχε ανοίξει, ευωδίασε. Του είχε δοθεί το χάρισμα της προφητείας και της προοράσεως πλούσια.
Ο όσιος Αθανάσιος υπήρξε μία από τις μεγαλύτερες μορφές του ησυχασμού του 14ου αιώνα" χαρισματούχος, διακριτικός, θαυματουργός πατήρ. Συνδεόταν με τους οσίους Γρηγόριο τον Σιναΐτη, Δανιήλ τον ησυχαστή, Ισίδωρο και Κάλλιστο τους Οικουμενικούς Πατριάρχες και άλλους.
Ο βίος του γράφηκε από ανώνυμο μαθητή του, λίγα έτη μετά την κοίμηση του. Ποιητής της ακολουθίας του είναι ο Ιουστίνος Δεκαδύο. Τοιχογραφίες του σώζονται στα καθολικά των μονών της Μεταμορφώσεως και του αγίου Νικολάου του Ανάπαυσα των Μετεώρων. Στη μονή του Μεγάλου Μετεώρου φυλάγεται η χαριτόβρυτη κάρα του αγίου κτήτορός της, του θεοφόρου Αθανασίου, για τον όποιο πολλοί πολλά έγραψαν.

 από το βιβλίο ΟΙ ΑΓΙΟΙ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ του Μοναχού Μωυσέως, Αγιορείτου